Handreiking voor organisaties

Het is zeer helpend wanneer het management van de organisatie het belang van kinderwensverkenning erkent en aangeeft hoe dit past bij de missie en visie van de organisatie. Draag actief naar medewerkers uit waarom kinderwensverkenning een vaste plaats in de uitvoering van de cliëntenzorg krijgt. Als duidelijk is dat dit een gedragen besluit is, vergroot dat de motivatie en bereidheid van medewerkers om hiermee aan de slag te gaan.

• Tip: Maak dit commitment zichtbaar via interne nieuwsberichten.  
• Tip: Maak er een moment van tijdens een medewerkersbijeenkomst.

Het is essentieel dat het management zorgt dat er een plan van aanpak komt dat past bij de organisatie. Dat begint bij een analyse/vaststelling van de huidige activiteiten rondom kinderwensverkenning. Stel vervolgens de gewenste doelen vast en maak duidelijk wie welke taak en rol krijgt, wat de tijdlijn wordt en welke mogelijkheden en middelen er beschikbaar zijn.

Kinderwensverkenning een vaste plaats geven raakt meerdere afdelingen binnen een organisatie. Zowel op gebied van uitvoering als proces. Om dat goed te laten verlopen helpt het om iemand aan te wijzen als procesregisseur (stafmedewerker, kwaliteitsfunctionaris, o.i.d.). Iemand die de werkprocessen kent, de structuur van de organisatie kent en zorgt dat de invoering op gang komt en in de gaten houdt.

• Tip: Breng het vertrekpunt in kaart: wat doet de organisatie al op het gebied van kinderwensverkenning en gerelateerde thema’s zoals relaties, intimiteit en seksualiteit?
• Tip: Gebruik eventueel al aanwezige kennis over kinderwensverkenning om zicht te krijgen op de stand van zaken.
• Tip: Benut het NNZ team van de GGD bij vragen en/of het verhelderen van de doelen in deze handreiking.
• Tip: Leg alle afspraken vast in een helder plan van aanpak en maak afspraken over het monitoren van de voortgang.

Houd met elkaar zicht op de voortgang van het opgestelde plan van aanpak, via een Plan-Do-Check-Act (PDCA)cyclus of ander in de organisatie gebruikt instrument. Bespreek zowel successen als knelpunten: successen motiveren en knelpunten geven richting voor bijsturing.

• Tip: Zorg voor verslaglegging, bijvoorbeeld in de vorm van een kort overzicht. Dit versterkt transparantie, bewaakt voortgang en opvolging van acties.
• Tip: Monitor het aantal professionals in de organisatie die de e-learning en de basistraining hebben gevolgd (zie verderop bij 2).
• Tip: Stel eventueel indicatoren vast om op te monitoren.
• Tip: Bespreek de voortgang ook (periodiek) met iemand van het NNZ team van de GGD. Zij kunnen adviseren hoe met knelpunten om te gaan en succesvolle voorbeelden uit andere organisaties delen. Zo hoeft niet elke organisatie zelf het wiel opnieuw uit te vinden.
• Tip: Het NNZ team van de GGD heeft inzicht in de onderlinge samenwerking: het aantal verwezen cliënten en heeft een indruk van het aantal keer dat professionals contact hebben gezocht met het NNZ team en het soort vragen dat daarbij werd gesteld.

Totdat iets is genormaliseerd, is het bijzonder. Organisaties veranderen snel en professionals hebben veel taken en verantwoordelijkheden. Een relatief nieuw onderwerp kan dan snel weer verwateren. Door kinderwensverkenning in beleid vast te leggen, ontstaat een formeel kader dat richting geeft aan uitvoering.

• Tip: Neem kinderwensverkenning op in beleids- en/of visiedocumenten.

Houd het onderwerp kinderwensverkenning zichtbaar en bespreekbaar in de organisatie. Geef informatie een duidelijke plek op het intranet, deel regelmatig nieuws of praktijkvoorbeelden via nieuwsbrieven en besteed er aandacht aan tijdens scholingen. Zo blijft het onderwerp onder de aandacht.

• Tip: Richt een plek in op het kennis- en informatiekanaal (bijv. intranet) waar nieuws en ontwikkelingen over kinderwensverkenning beschikbaar zijn. Houd het levend, werk het regelmatig bij en voeg nieuwe content toe.
• Tip: Gebruik praktijkvoorbeelden uit jouw organisatie. Laat zien wat de waarde en opbrengst is van gesprekken over kinderwens.
• Tip: Informeer professionals regelmatig. Deel ervaringen, successen en opvallende inzichten via intranet, nieuwsbrief of teamoverleg. Gebruik korte updates, verhalen van professionals en cliënten, of opvallende inzichten uit de praktijk.
• Tip: Zet beschikbare informatie en PR-materialen in, zoals posters, video’s, factsheets en praktijkverhalen via de NNZ-toolkit.
• Tip: Verspreid relevante nieuwsbrieven en informatie over dit onderwerp, bijvoorbeeld vanuit het NNZ-team, landelijke NNZ-nieuwsbrieven of de NNZ LinkedIn-pagina.
• Tip: Moedig deelname aan regionale NNZ-bijeenkomsten aan om kennis te delen, casuïstiek te bespreken en collega’s uit het netwerk te ontmoeten.

Professionals beschikken vanuit hun opleiding en ervaring over de vereiste competenties en basisvaardigheden. Toch is het voeren van een gesprek over kinderwens vaak een nieuw thema, waarin niet iedereen zich direct even vaardig voelt. Door kinderwensverkenning op te nemen in het inwerk- en opleidingsplan krijgen nieuwe medewerkers vanaf het begin vertrouwdheid met de aanpak, terwijl bestaande professionals de kans krijgen hun kennis op te frissen en vaardigheden verder te ontwikkelen.

• Tip: NNZ biedt uiteenlopende tools, een geaccrediteerde e-learning, geaccrediteerde training en ondersteunende materialen die in het inwerk- en opleidingsplan van medewerkers kunnen worden opgenomen.
• Tip: De methodiek van NNZ gaat uit van een aanwezige basis in de presentiebenadering en motiverende gespreksvoering. Deskundigheidsbevordering op deze thema’s kan buiten NNZ om gevonden worden.

Professionals kunnen de basis over kinderwensverkenning snel eigen maken via de e-learning ‘NNZ – de basis’. Deze is geaccrediteerd voor: SKJ, V&VN, V&VN VS, Registerplein, KNOV, KCKZ, KABIZ, KNMG-GAIA.

De interactieve e-learning maakt het belang van kinderwensverkenning duidelijk, legt uit hoe je ermee aan de slag gaat en biedt toegang tot een uitgebreide bibliotheek met daarin de methodiekbeschrijving van NNZ en aanvullende relevante achtergrondinformatie, bronnen en websites. Na het voltooien blijft deze bibliotheek nog een jaar toegankelijk voor de gebruiker.

• Tip: Ga hier naar e-learning.

Via de e-learning kunnen professionals zich gemakkelijk informeren over de NNZ-methodiek. De basistraining NNZ geeft medewerkers concrete handvatten om met kinderwensverkenning in de praktijk aan de slag te gaan. De basistraining duurt 3,5 uur en kan incompany worden afgenomen. De training is kosteloos en geaccrediteerd voor de registers van V&VN, SKJ, Registerplein.

De training helpt professionals om het gesprek over kinderwensverkenning op een vertrouwde manier te voeren. Tijdens een basistraining wisselen professionals hun ideeën uit over kinderwensverkenning en hoe dit er in hun praktijk uit kan zien. Dat geeft collega’s onderling inzicht in elkaars mening en houding hierover en zorgt voor een gezamenlijk startpunt. We adviseren organisaties om deze training actief aan te bieden, te faciliteren en medewerkers te stimuleren om deel te nemen.

• Tip: Vraag bij het NNZ team van de GGD na wat de opties voor het volgen van een (incompany) basistraining zijn.
• Tip: Faseer de (incompany) basistraining in de tijd en over de breedte van de medewerkers. Niet iedereen hoeft in een kort tijdsbestek getraind te worden.

Elke casus is anders. Een situatie kan nieuw zijn of complex. Dan staan professionals er niet alleen voor. Het NNZ team bij de GGD is bereikbaar voor: consultatie en advies; opschaling van complexe casuïstiek; inzet van/overleg met het medisch netwerk; eventueel financiering van anticonceptie en follow-up van cliënten in de toekomst. Het team is voor alle professionals bereikbaar.

• Tip: Geen vraag is raar! Vaak is er ook niet één antwoord, maar zijn er verschillende manieren om ergens naar te kijken. Het NNZ team is juist bereikbaar voor deze vragen uit de praktijk.
• Tip: Het NNZ team heeft een overzichtelijk document waarop staat wanneer en hoe het NNZ team bereikt en ingeschakeld kan worden. Verspreid dit onder de medewerkers.
• Tip: Mogelijk zijn er al verschillende professionals of disciplines die intern een rol kunnen spelen bij vragen rondom kinderwensverkenning. Maak eventueel aanvullende (interne) werkafspraken hoe met vragen of inzet van deskundigheid om kan worden gegaan.

Binnen het programma Nu Niet Zwanger zijn diverse producten en materialen ontwikkeld. Deze zijn beschikbaar bij het verkennen van de kinderwens van cliënten en het daarbij bieden of regelen van passende ondersteuning. Zo zijn er bijvoorbeeld digitale praatplaten, video’s, en animaties beschikbaar en verwijzingen naar aanbod van deskundige partnerorganisaties.

• Tip: een overzicht hiervan vind je in de toolkit.

In de methodiek van NNZ staan mensenrechten, de reproductieve rechten en het zelfbeschikkingsrecht van cliënten centraal: iedereen in de vruchtbare leeftijd heeft het recht om in vrijheid en verantwoordelijkheid te kiezen of, wanneer en met wie hij of zij kinderen wil, zonder drang, dwang, discriminatie of geweld. Het zelfbeschikkingsrecht en de keuzevrijheid van eenieder staat hierbij voorop. Tegelijkertijd heeft iedereen recht op toegang tot informatie, educatie en middelen, om bewuste en geïnformeerde keuzes te kunnen maken over de eigen reproductieve gezondheid.

Tijdens intervisie of intercollegiale toetsing bespreken professionals hun ervaringen, dilemma’s en gesprekken met cliënten. Zo leren zij van elkaar, blijven ze scherp op hun eigen handelen en bewaken ze samen de kwaliteit van de gesprekken.

• Tip: Laat professionals tijdens intervisiebijeenkomsten expliciet bij dit thema stilstaan.
• Tip: Vraag aan het NNZ team van de GGD naar de eventuele mogelijkheden voor intervisie.
• Tip: Het NNZ team van de GGD biedt ook met regelmaat casuïstiekbesprekingen aan.

Seksualiteit hoort bij het leven en in die levensloop kunnen ideeën over kinderwens, seksualiteit en anticonceptie steeds weer anders zijn. Wensen en ideeën worden beïnvloed door de huidige situatie, leeftijd, context en emoties. Omdat deze factoren continu in verandering zijn, is het onderwerp voortdurend relevant. Cliënten beginnen misschien niet uit zichzelf over deze onderwerpen, terwijl zij daar mogelijk wel vragen over hebben, of kans hebben om te maken te krijgen met een onbedoelde zwangerschap. Daarom is het noodzakelijk dat professionals actief over deze onderwerpen in gesprek gaan.

• Tip: In de reguliere cliëntenzorg zijn veel momenten waarop de verbinding met de onderwerpen kinderwens, seksualiteit en anticonceptie gelegd kan worden.
• Tip: Presenteer het onderwerp niet per se los, maar geïntegreerd. Vraag bij relaties naar partners, gezinssituatie en kinderwens. Vraag bij financiën/schulden of er nog rekening gehouden moet worden met kosten voor anticonceptie. Vraag bij de medische situatie naar medicijn- en eventueel anticonceptiegebruik. etc.
• Tip: Denk zeker aan relevante contactmomenten als: intake/anamnese, voortgang, evaluatie, plan, casuïstiekbespreking, en/of andere logische momenten.

Cliëntsituaties zijn veranderlijk en daarom hoort het onderwerp kinderwensverkenning cyclisch onder de aandacht te blijven. Het registratiesysteem dient professionals te herinneren aan dit soort terugkerende gespreksonderwerpen en ruimte te bieden voor verslaglegging van wat is besproken. Analyseer welke momenten en onderdelen in het registratiesysteem zich hier het beste voor lenen. 

• Tip: Bespreek de mogelijkheden met de in de organisatie verantwoordelijke collega’s.
• Tip: Richt rapportagevelden in bij relevante contactmomenten als: intake/anamnese, voortgang, evaluatie, plan, casusbespreking, en/of andere logische momenten.

Kinderwensverkenning kan heel eenvoudig zijn, maar ook een ingewikkeld onderwerp blijken. Voor cliënten én professionals. Daarom is het goed er tijdens verschillende vormen van werkoverleg aandacht voor te hebben.

• Tip: Maak het onderwerp kinderwens een vast onderdeel van het werkoverleg. Hoe loopt dit, welke ervaringen worden er opgedaan, welke aandacht vraagt dit nog en welke stappen kunnen daarin worden gezet?
• Tip: Deel successen met elkaar. Het motiveert collega’s in gesprek te gaan over kinderwens, als zichtbaar is wat deze gesprekken opleveren.
• Tip: Geef enkele professionals de rol van ambassadeur NNZ. Een ambassadeur is alert op de uitvoer van kinderwensverkenning in de dagelijkse zorgverlening; is een aanspreekpunt voor inhoudelijk coördinatoren bij vragen en blijft op de hoogte van de ontwikkelingen rondom het programma.
• Tip: Denk na over welke overlegsituaties nog meer geschikt zijn om bij deze thematiek stil te staan.