Nu kan ik verder

Eerste druk, september 2021

Tweede druk, september 2022

Auteur: Hans Schleiffert

©2021 GGD GHOR Nederland

Opmaak en omslagontwerp: Ralf Emmerich, vanStijl

Portretfoto auteur: Kristel van Herpt

Druk: Wilco, Amersfoort

eBook Mat-Zet bv, Huizen

Een uitgave van: Uitgeverij GrowingStories, Hilversum

ISBN: 978-94-93089-46-4

NUR: 850

Nu kan ik verder

De echte verhalen van Nu Niet Zwanger

Hans Schleiffert

© 2021

GrowingStories

Hilversum

Voorwoord

‘Hoop je op kleinkinderen?’ vragen mensen mij weleens. Als moeder hoop ik vooral dat mijn kinderen bewust kiezen. Bewust kiezen is geïnformeerd kiezen en dat geldt zeker voor het ouderschap. Wanneer wil je proberen om je kinderwens in vervulling te laten gaan en wanneer nog niet? En hoe handel je naar die keuze op een manier die bij jou en jouw leven past?

In dit boek vertellen Inhoudelijk Coördinatoren van het programma Nu Niet Zwanger persoonlijke verhalen over wat hen raakt in hun werk. Verhalen over de levens van de mannen en vrouwen die ze in de uitvoering van het programma treffen. Ingewikkelde levens, waarin door alle personen tijdens het hele traject heel bewust wordt gekozen. Want dat is wat Nu Niet Zwanger beoogt te bereiken en ook echt bereikt: mensen helpen bij het maken van hun eigen bewuste keuze. Zodat zij verder kunnen.

Als voorzitter van de regiegroep van Nu Niet Zwanger en als wethouder zou ik bij deze persoonlijke verhalen en het persoonlijke belang van mensen kunnen uitzoomen naar het maatschappelijke belang, of zelfs naar het financiële. Naar de verantwoordelijkheid die we als bestuurders, beleidsmakers en professionals dragen. Dat doe ik niet. Vraag mij of iemand anders van Nu Niet Zwanger er gerust naar, maar lees eerst wat het programma betekent in het echte leven van mensen. Want uiteindelijk is dat het enige wat telt.

Marcelle Hendrickx

Voorzitter landelijke regiegroep Nu Niet Zwanger

Wethouder te Tilburg

Inleiding

Het programma Nu Niet Zwanger heeft als doel cliënten in staat te stellen na te denken over het moment van hun kinderwens, zodat ze niet onbedoeld zwanger raken. Dat begint bij professionals die open en nieuwsgierig met hun cliënten onderzoeken hoe zij hun toekomst zelf zien en welke plaats kinderen daar – op welk moment – wel of niet in hebben.

Deze bundel vertelt de echte verhalen van Nu Niet Zwanger. Verhalen zoals de Inhoudelijk Coördinatoren van het programma – de professionals die regionaal een centrale rol vervullen – ze hebben meegemaakt. Hierin is niets verzonnen.

Inhoudelijk Coördinatoren gaan op huisbezoek, hebben korte lijntjes met medisch professionals en nauwe contacten met hulpverleners in lokale zorginstellingen. Zij beheersen de methodiek van het programma, trainen professionals in de deelnemende instellingen in deze methodiek en begeleiden intervisiebijeenkomsten om de methodiek van het programma te bewaken.

De achtergrond van deze Inhoudelijk Coördinatoren is verschillend. Zij hebben gewerkt als jeugdverpleegkundige, binnen de seksuele gezondheid, de openbare geestelijke gezondheidszorg, op consultatiebureaus of binnen de jeugdzorg. De meeste van hen hebben een verpleegkundige achtergrond. Allemaal hebben zij een enorme passie voor hun werk.

De verhalen in deze bundel worden door de ogen van deze Inhoudelijk Coördinatoren verteld. In ieder verhaal is één van hen de ik-figuur. Ze vertellen niet alleen wat zij hebben gezien en hebben meegemaakt, maar ook wat dat met hen deed en wat zij daarbij hebben gevoeld. Zij zijn eerlijk over wat hen daarbij bezighield, wat zij ingewikkeld vonden en soms nog steeds ingewikkeld vinden. De verhalen vertellen wat hen drijft, wat hen motiveert en waarom zij vanuit hun hart doen wat zij doen. Zonder uitzondering is hun betrokkenheid groot.

Het eerste verhaal gaat over Esmee, de vrouw die Connie Rijlaarsdam in haar werk ontmoette en die Connie de ogen heeft geopend. Zij liet Connie inzien dat ze meer voor haar had kunnen doen dan ze gedaan had. Esmee raakte voor een tweede keer zwanger in zeer kwetsbare omstandigheden, zonder dat ze dat zelf had gewild. Connie en haar collega’s hadden nooit aan Esmee gevraagd of zij wel een kinderwens had. Dat inzicht heeft geleid tot het landelijk programma Nu Niet Zwanger, waar Connie als grondlegger nu met haar team verantwoordelijk voor is. Haar verhaal is logischerwijs het begin van deze bundel. De twintig verhalen die daarop volgen, komen uit het hele land. Ze zijn me steeds verteld door een andere Inhoudelijk Coördinator.

Omwille van ieders privacy zijn specifieke persoons- en omgevingskenmerken aangepast. Alle namen zijn verzonnen en de verhalen zijn niet gelinkt aan specifieke plaatsen, professionals of organisaties.

Deze bundel vertelt de echte verhalen van Nu Niet Zwanger, met als doel inzicht te geven in de praktijk van het programma, in de vele gezichten die dat heeft en de grote diversiteit aan aspecten die daarbij een rol spelen, voor cliënten én professionals. Ongetwijfeld roepen deze verhalen ook vragen op. Dat is juist goed. Immers niets is zo verbazingwekkend als de werkelijkheid.

Hopelijk haalt iedere lezer hier nieuwe inzichten en inspiratie uit – met het besef dat het altijd belangrijk is de kinderwens bespreekbaar te maken. Wellicht met de gedachte: Nu kan ik verder.

Hans Schleiffert

Esmee

Ik ken Esmee al vier jaar van de dak- en thuislozenopvang. Ik spreek haar regelmatig. Esmee is een heel aardige vrouw zolang ze haar middelen heeft. Als ze die niet heeft, wordt ze heel dwingend en gaat ze volledig haar eigen gang. Dan beheerst de behoefte aan drugs haar volledig.

Elke week kom ik op de nachtopvang en houd ik daar vanuit de GGD een sociaal-medisch spreekuur. Dat doe ik inmiddels alweer acht jaar. In het begin waren het nog ad-hoc-bezoeken, maar in de tijd hebben mijn bezoeken zich steeds meer tot een spreekuur met een vast ritme en een duidelijke structuur ontwikkeld. Tegenwoordig wordt het bij de intake van nieuwe mensen als vanzelfsprekend gemeld: ‘Nu je hier bent, ga je ook Connie zien.’

Voor dat spreekuur heb ik een eigen kamer om een-op-een in gesprek te kunnen gaan. Daar staat een onderzoeksbank, zodat ik de mogelijkheid heb om lichamelijk onderzoek te doen. Vaak ligt er een lijstje met namen klaar, maar ik begin altijd in de gezamenlijke ruimte. Wie is er binnen, wie juist afwezig? Wat valt me op? Zit iemands hand ineens in het verband? Tegelijkertijd kan ik daar de sfeer proeven. Heerst er spanning of is de boel juist uitgelaten? Dan informeer ik wie er in gesprek wil en wie er op mijn spreekuur staat ingepland. Het is nooit star en mijn tijd is niet heel afgebakend. Het kan uitlopen of ik kom terug als er nog iemand gezien moet worden.

Esmee is vaak aanwezig. Letterlijk en figuurlijk. Ze is eind twintig en met uitzondering van haar afgekloven nagels is zij altijd schoon en goed verzorgd. Haar lange donkere haren draagt zij in een staart en ze kleedt zich functioneel; een spijkerbroek en een trui, niets dat opvalt. Esmee is een volks type. Ze is heel sociaal. Ze deelt vaak haar shag met anderen en haalt nooit koffie voor zichzelf alleen.

Ik spreek Esmee regelmatig. Af en toe heeft ze een geslachtsziekte. Om in haar gebruik te kunnen voorzien prostitueert zij zich. Zelf ziet zij dat anders. Als ik het met haar over haar wisselende seksuele contacten heb reageert zij ad rem: ‘Dus jij hebt alleen nog maar met dezelfde geneukt?’ Als ik daar nee op zeg, vraagt ze verbaasd waarom het bij haar dan wisselende seksuele contacten heet en in mijn geval niet. Wat is het dan bij mij? Esmee houdt mij altijd een spiegel voor. Als ik aangeef dat haar frequentie wel anders ligt dan de mijne, kunnen we daar samen lol om hebben. Zij heeft er in een topweek zes, dat heb ik nooit gered. Daar lachen we om. Dan zegt zij: ‘Dus je wil eigenlijk zeggen dat ik meer risico loop dan jij?’ Dat gooit ze dan zelf open.

Ik ken haar. Haar problemen. Haar verslaving. Haar gedrag. We bespreken samen haar soa’s en zij gaat voor controles of behandeling naar collega’s bij de GGD. Daar zegt ze steevast ‘ja en amen’, maar als ik vraag of ze de gekregen condooms ook gebruikt, blijkt dat zelden het geval. Als een man meer betaalt voor seks zonder gebruikt ze ze niet. Meer geld, meer drugs: dat is haar wereld en daar doet ze nooit geheimzinnig over. Het is wat het is. Bij een soa krijgt ze medicijnen. En die mannen? Die moeten hun eigen verantwoordelijkheid maar nemen.

Op een dag slaat ze op tilt: ‘Vier maanden?!’ Esmee is zwanger. Daar schrikt ze enorm van. Ik ook. Zij vloekt. ‘Wat betekent dit allemaal?! Ik wil toch helemaal geen kind?! Hoe kan dit nou?!’ Vanwege haar drugsgebruik menstrueert ze niet of alleen bij hoge uitzondering. Af en toe, als ze kort in detentie zit, even weg is uit de hectiek, ja, dan menstrueert ze weleens. ‘Dán ben ik vruchtbaar, anders nooit!’ Deze zwangerschap zag ze totaal niet aankomen en ze is bóós. Ik vind het eerlijk gezegd heel naïef van haar. Ze is niet verstandelijk beperkt en ik denk: dit weet je toch? We hebben het ooit weleens over voorbehoedsmiddelen gehad en toen gebruikte zij de pil. Daarna hebben we het niet meer besproken.

Esmee wordt een casus in het zorg- en veiligheidshuis. Zeven verschillende organisaties zijn bij haar hulpverlening betrokken. Ze is in behandeling bij de psychiatrie. Ze heeft herbelevingen van wat ze heeft meegemaakt in haar complexe jeugd. Esmee is dakloos en verslaafd, ze heeft schulden, komt soms met de politie in aanraking en is nu onbedoeld zwanger. Iedereen aan tafel heeft hetzelfde gevoel: au … dit is niet handig. En dat gevoel heeft Esmee zelf ook.

Bij het zorgoverleg is Esmee niet betrokken. We voeren een feitelijke bespreking. Ze is zwanger, wat wordt het plan? Ze is niet geschikt om voor het kind te zorgen, daarom is een melding en raadsonderzoek nodig. Er is drugsgebruik, dus de pop-poli – een samenwerking tussen de psychiatrie, gynaecologie en kindergeneeskunde in het ziekenhuis – wordt erbij betrokken. Extra begeleiding bij haar drugsgebruik is ook nodig. De praktische zaken worden besproken en vervolgens wordt alles aan haar medegedeeld.

Esmee wil het kind houden. De zwangerschap is al vergevorderd en bij het idee van een abortus ervaart zij heftige emoties. Ze is gefrustreerd over haar zwangerschap en ook over het feit dat wij hulpverleners haar nu steeds vertellen wat zij moet doen. We komen sterk in een wij/zij-verhouding te staan. Ik ga tegenhangen. Achteraf zie ik dat ook ik op dat moment niet goed weet wat ik ermee moet.

We kiezen voor haar kind. Er moet een melding worden gedaan. De Raad voor de Kinderbescherming komt tot dezelfde conclusie: Esmee kan niet voor haar kind zorgen. Ze moet meewerken aan urinecontroles en vrijwillig extra op controle bij de gynaecoloog. Haar drugsgebruik blijft lastig. Zij verblijft nog steeds bij de nachtopvang. Haar omgeving verandert niet. Haar gedrag verandert niet.

Esmee maakt vaak een afwezige indruk en wil niets met mij te maken hebben. Soms is ze letterlijk een week afwezig. Als ik vraag wat ze heeft gedaan is haar antwoord: ‘Ik wilde even rust van jullie, want ik moet alleen maar dingen.’ Esmee kan zich niet aan de gestelde afspraken houden en er is een rechterlijke machtiging in aanvraag voor de laatste fase van haar zwangerschap.

‘Esmee, we denken het goed te doen. We kiezen voor jouw kind. Het is voor jou heel moeilijk om met drugs om te gaan. Dat kan niet voor jouw kindje. We gaan je helpen.’ Dat roept bij Esmee alleen maar meer frustratie en onmacht op. Het doet iets bij ons beiden. Esmee gaat niet als een lammetje naar het ziekenhuis. Ik voel haar frustratie zelf ook. Ik zie dat het haar beschadigt. Ik zie haar boosheid, haar woede, haar onvermogen. De wanhoop.

In het ziekenhuis kan Esmee haar drugsgebruik niet stoppen. Ze weet niet wat zij met het kindje moet doen. Ze krijgt verschillende voorstellen voor hoe zij als moeder betrokken kan zijn. Ze weet zelf niet wat haalbaar voor haar is. Zij bevalt in het ziekenhuis. Een uur later is zij verdwenen. Ze heeft geen afscheid genomen. Haar behoefte aan drugs was te sterk. Ik begrijp niet hoe zij dit kan doen. Ze laat een kind achter.

Esmee komt weer terug bij de nachtopvang. Ze heeft nooit geprotesteerd tegen het feit dat de ouderlijke macht haar is ontzegd. Voor haar is haar kind weg. Ja, ze gaat de pil slikken, zegt ze. Daar blijft het bij.

En Esmee raakt opnieuw zwanger.

Ze is kwader dan ooit. Zij heeft dit al meegemaakt en weet nu wat haar opnieuw te wachten staat. Zij weet wat dit betekent en ik herken dat gevoel ook bij mijzelf. Opnieuw zitten wij als zeven hulpverleningsorganisaties bij elkaar. Aan tafel wordt vol verbazing uitgesproken hoe dom Esmee is geweest om opnieuw zoveel risico te lopen. Waarom is ze zo boos op ons? Ze moet boos zijn op zichzelf! Dat is voor mij een splijtend moment.

Ik heb het niet voorbereid. Ik heb geen plan in mijn hoofd. Het is mijn spontane reactie vanuit mijn eigen frustratie als ik vraag: ‘Hoe kán het eigenlijk dat ze wéér zwanger is geworden?’ Dat geeft de nodige reactie aan tafel. Eerst wordt er giechelig op gereageerd – er volgt een grap dat ze mij dat wel even willen uitleggen – maar ik ben bloedserieus. Terwijl ik mij afgezeken voel, herhaal ik mijn vraag in andere woorden: ‘Wat is er veranderd? Wij hebben hier niks van geleerd … heeft Esmee eigenlijk wel een kinderwens?’ Niemand van ons heeft die vraag aan haar gesteld. Ook ik niet. Ik doe het niet beter of slechter dan de anderen, maar hier is zelfreflectie op zijn plaats. Wat hebben wij gedaan? Of beter: wat hebben wij vooral níet gedaan? Ja, ik voel me schuldig. Ik had dit misschien wel kunnen voorkomen. Ik had hier misschien wel kunnen helpen. Ik heb het gemist. Dat neem ik mijzelf kwalijk. Hoe komt het dat ik het nu pas zie? Terwijl ik de feiten ken? Het doet iets aan de overlegtafel en tegelijkertijd blijft het daarbij.

De situatie herhaalt zich. De risico’s voor de ongeboren baby zijn dezelfde gebleven. Wat vrijwillig niet lukt, komt opnieuw in een gedwongen kader. Ik spreek met Esmee en vraag haar of ze ooit een kindje zou willen. Daarop laat zij mij verbaal álle hoeken van de kamer zien. ‘Jij trut! Hoe kan dat nou! Jullie pakken het toch af! Wat heb ik nu aan jullie allemaal?’ Eén voor één noemt ze haar hulpverleners bij naam, wat ze van iedereen moet, waar ze zich aan moet houden, wat ze allemaal van haar vinden en wat zij van hen vindt. ‘En dan vraag jij doodleuk of ik een kind wil?! Doe normaal mens! Doe gewoon je werk!’ Ze is een straatkat die terugvecht. Misschien is mijn vraag te confronterend of te plompverloren. Het roept bij ons beiden heel veel op. Bij mij als hulpverlener, maar vooral als mens.

Later heb ik mijn oprechte excuses aan haar gemaakt, omdat ik het niet eerder had gezien. We hebben daar meerdere gesprekken over gehad. Wat ik anders ben gaan doen is dat ik eerst ben gaan vragen naar haar emoties. ‘Hoe is het nu voor jou, nu je zwanger bent? Hoe vind je het? Voel je het kindje? Denk je aan de vorige zwangerschap? Voelt het anders nu?’ Dat bracht ook verandering bij Esmee. Zij begon vragen aan mij te stellen. Of ik kinderen had. Of ik ’s nachts dan ook zoveel moest plassen? Praktische, normale vragen die elke zwangere heeft. Of ze zei: ‘Jeu, ik heb toch zere tieten!’ Die ruimte was er eerder nooit. Zelf kreeg ik ook meer de rust, was ik minder aan het duwen.

Esmee laat meer van haar emoties zien. Zij vertelt dat haar moeder haar nooit heeft kunnen knuffelen. Daar kunnen we het nu over hebben. ‘Heb je dat gemist?’ ‘Hoe zou je dat zelf willen doen?’ Ze zegt dat het niet kan in deze situatie. ‘Hoop je dat je dat ooit wel zelf zal kunnen?’ Ze heeft geen idee. Over haar vorige bevalling zegt ze: ‘Dat moest, want dan mocht ik weer vrij. Jullie hielden mij gevangen.’

We krijgen een heel andere relatie. We verstaan elkaar beter. Dat hebben we moeten opbouwen. Er ontstaat wederzijds steeds meer ruimte. Ik vertel haar dat ik baal dat dat ik eerder niet over het risico van een zwangerschap heb gesproken. Niet om erkenning te krijgen, maar omdat ik dat oprecht meen. ‘Jij was zo open naar mij, we hebben erom gelachen, maar hier hebben wij het nooit over gehad. Hier heb ik jou tekortgedaan.’ Dat brengt Esmee van haar stuk, maar het haalt ook boosheid weg. Dat maakt het contact totaal anders. Vanaf hier kunnen we elkaar helpen.

Esmee moet weer het ziekenhuis in. Wij kunnen daar nu opener over praten met elkaar. Hoe wil ze nu omgaan met haar kind? Welke mogelijkheden ziet zij voor zichzelf? ‘Ik zou het wel willen proberen, maar ik kan het niet. Ik denk dat ik weer wegloop.’ De eerste keer was ze enorm gefrustreerd, verdrietig en teleurgesteld in zichzelf geweest. Bang voor weer een mislukking. Daarom had zij het toen niet geprobeerd. We kijken ook verder vooruit. ‘Als jij geen kinderwens hebt, moeten we kijken hoe we je daartegen kunnen beschermen.’ ‘Oh?’ reageert ze. Ik vervolg: ‘Als jij anders wil, kun jij dat besluiten. Laten we het daar vaker over hebben.’ We spreken af dat we dat ook met de gynaecoloog bespreken.

Er is opnieuw een rechterlijke machtiging nodig om Esmee in het ziekenhuis te houden. Tijdens haar opname ziet zij steeds dezelfde gynaecoloog. Ze bespreken samen de anticonceptiemogelijkheden na haar bevalling. Dat zijn open gesprekken. Waar Esmee kan, blijft zij ook nu weer tijdens haar opname drugs gebruiken. Haar urinecontroles blijven positief. Het kindje zal daarom sowieso in het ziekenhuis blijven. Wat denkt Esmee te gaan doen? ‘De kans dat ik blijf is klein’, schat zij zelf in. Als anticonceptie wil ze wel een spiraal. Nooit meer menstrueren is ook wel handig als het om de klandizie gaat. Omdat die niet meteen na een bevalling geplaatst kan worden én vanwege het risico dat Esmee direct na haar bevalling zal weglopen, krijgt zij de dag voor haar bevalling – ze wordt ingeleid – met haar akkoord de prikpil. Het is gezamenlijk gewogen en besloten. De volgende dag bevalt Esmee van haar tweede kind. Een uur na haar bevalling verlaat zij opnieuw het ziekenhuis.

Terug op de daklozenopvang wil Esmee die eerste dagen niets met mij te maken hebben. Maar na een aantal weken wil ze plots een gesprek. We praten over haar opname en de bevalling. Esmee laat haar tranen de vrije loop. ‘Ik kan dit toch niet … Niet nog een keer. Ik zal het wel nooit kunnen. Ik weet niet eens hoe het met mijn andere kind is … Het interesseert me wel, maar ik mag er niet aan denken. Dat doet me te veel pijn.’ Ik vraag haar of ze hoopt ooit wel kinderen te krijgen. Die vraag is fout. Die pijn is nu te groot. Ooit? Ze heeft geen idee. Ze heeft er twee. Ik ben nog veel te snel. ‘Je hebt in het ziekenhuis gezegd dat je wel een spiraal wil, hoe denk je daar nu over?’ Maar de tijd van Esmee is op. ‘Ik ga nu weg.’ Ze staat op en vertrekt.

Enkele weken later zie ik haar toevallig op straat. Ze zwaait en spreekt me aan: ‘Ik heb erover nagedacht. Dat spiraal moet erin. Nu, zeg maar. Die twaalf weken zijn haast voorbij. Ik heb net een klant gehad, dus ik hoef nu niet te werken. Kun je dat voor me regelen? Bij die gynaecoloog waar ik toen mee heb gesproken.’ Ik ken Esmee lang genoeg om dit moment te herkennen. Het hoeft niet volgens mijn regels en ik ga bellen. De gynaecoloog weet genoeg: ‘Kom maar.’

Rosa

Het is zonnig als ik naar de plek rijd waar ik met Rosa heb afgesproken. Rosa heeft op dit moment geen eigen woning en is een zogeheten bankslaper. Dan slaapt ze weer hier, dan weer daar. Op haar verzoek hebben we afgesproken bij het station, naast de deur van een sportschool.

Gisteren belde huisarts Suzan mij op vanaf haar vakantieadres in Frankrijk. Zij is een zeer betrokken huisarts met een warm hart voor vrouwen in een kwetsbare situatie. Haar assistente had haar gebeld dat Rosa haar keuze heeft gemaakt. Of ik Rosa nu verder wil helpen.

Vlak voor haar vakantie had Suzan Rosa op haar spreekuur gezien. Een jonge vrouw van begin dertig die totaal in paniek was omdat zij onbedoeld zwanger was geraakt – en droevig genoeg niet voor de eerste keer. Rosa bleek voor de zesde keer zwanger. Twee van haar zwangerschappen had zij uitgedragen en de overige drie laten afbreken. Nu zij opnieuw zwanger is, wil zij ook deze zwangerschap laten afbreken en het liefst zo snel mogelijk. Suzan heeft voor Rosa een afspraak bij de abortuskliniek geregeld en met haar over haar kinderwens en anticonceptiegebruik gesproken. Rosa heeft helemaal geen kinderwens en wil graag anticonceptie gaan gebruiken, daarnaast heeft zij veel andere problemen en weet niet hoe zij alles moet regelen.

De pil heeft zij wel eens gebruikt, maar die vergat ze vaak en andere methodes kende zij niet. Een spiraal? Implanon? De prikpil? Rosa had er nog nooit van gehoord. Na uitleg van Suzan leek een spiraaltje haar misschien wel iets. Samen spraken zij af dat Rosa nog zou laten weten wat zij besluit. En zo belde Suzan mij gisteren op uit Frankrijk.

Terwijl ik op Rosa wacht, merk ik dat mijn hulpverlenershart sneller begint te kloppen. Ondanks mijn jarenlange ervaring, waarbij ik veel verschillende cliënten heb ontmoet, blijf ik elke keer weer nieuwsgierig naar mijn eerste ontmoeting met een nieuwe cliënt. Veel mensen zullen zich erover verbazen dat iemand niet één, niet twee, niet drie, maar wel zes keer in dezelfde situatie terecht komt. Ik ben vooral heel benieuwd naar Rosa’s verhaal.

Er lopen veel mensen de sportschool in en uit. Dan zie ik een jonge vrouw met een enorme bos krullen zenuwachtig om zich heen kijken. Ik vang haar gespannen, zenuwachtige blik die zich ontlaadt als ik haar aanspreek. Ja, haar naam is Rosa en ik krijg een voorzichtige glimlach. Rosa blijft hier liever niet voor de deur staan. We steken de straat over en ik volg haar de wijk in.

Ze vertelt dat ze morgen de afspraak bij de abortuskliniek heeft en dat ze daarna zo snel mogelijk een spiraal wil. Het is uitgesloten dat ze voor dit kindje kan zorgen en daar schaamt ze zich enorm voor. Als we bij een speeltuintje met een bankje aankomen gaan we zitten en Rosa begint te praten.

Op jonge leeftijd is zij uitgehuwelijkt en ze hebben geprobeerd hun huwelijk samen te laten werken, maar haar man was gewelddadig en maakte haar afhankelijk van hem. Ze werd emotioneel mishandeld. Zo zei hij dat zij niks kon zonder hem, dat ze niks wás zonder hem. Met hem heeft zij twee kinderen gekregen, een jongentje dat nu zeven is en een meisje van nu vier jaar oud. Rosa wilde de relatie verbreken, maar haar man zei dat hij de kinderen dan bij haar weg zou halen. Hij dreigde haar dat zij nooit voor de kinderen zou mogen zorgen. Ze is op de vlucht geweest. Rosa vertelt over de dag dat haar kinderen uit huis werden geplaatst vanwege de zeer onveilige thuissituatie. Hoe hard ze had geprobeerd om dat moment te voorkomen, maar haar man toch gelijk had gekregen …

Rosa voelt een enorme vechtlust om ooit zelf voor haar kinderen te kunnen zorgen. Als zij hierover praat, worden haar ogen feller en haar stem luider, maar haar hart breekt elke keer opnieuw als ze denkt aan de geur van de haren van haar dochter, de lach van haar zoon en alles wat zij nu meemaken waar zij niet elke dag bij kan zijn. Ze heeft het gevoel als moeder enorm te hebben gefaald.

Rosa wist tot het gesprek met Suzan weinig over anticonceptie, wat mij onbewust toch verbaast. Ze is begin dertig, normaal opgeleid, hoe kan het dat ze geen alternatieve vormen van anticonceptie kent en eerder geen regie heeft genomen? Had ze het daar met haar familie of vriendinnen nooit over gehad? Nee, en die vraag vindt Rosa ook typisch Nederlands, om zulke gesprekken normaal te vinden, om het daarover te hebben. Daardoor besef ik mij weer dat de juiste kennis over deze onderwerpen echt niet bij iedereen vanzelfsprekend is.

We lopen weer terug richting het station. De Rosa van de op de terugweg is een andere dan de Rosa van op de heenweg. Ze is ontspannen. Ze praat zoals ze is; niet meer alsof zij ‘in een gesprek zit’, maar vrijer. Zij herhaalt het wel een paar keer: ‘Ik ben echt blij! Oh my god! Echt wel stom van mij dat ik dit allemaal nooit wist, ik ben echt blij!’ Ook stelt zij mij de vraag of ik ooit een spiraaltje heb gehad en hoe ik dat heb ervaren. Rosa is opgelucht dat zij naar eigen zeggen nooit meer in de hel terecht hoeft te komen Waarbij zij beslissingen over leven of dood moet nemen. Ze is opgelucht dat zij stappen vooruitzet. ‘Dan ben ik sowieso vijf jaar beschermd!’ Ze voelt de vrijheid al.

Nadat Rosa en ik afscheid hebben genomen, kijk ik haar nog even na. Een jonge vrouw, in de bloei van haar leven. Wat zo makkelijk en toegankelijk is voor mij, is zo lastig en moeilijk te bereiken voor haar.

Na ongeveer een week belt Rosa mij op. Zij vertelt over de ingreep en dat er een knop bij haar is omgegaan. Door regie te nemen over haar kinderwens en nu beschermd te zijn tegen een eventuele volgende zwangerschap voelt zij zich sterker dan ooit. Het voelt voor haar als de eerste stap naar het krijgen van meer grip op haar leven, met als uiteindelijke doel: een goede moeder zijn voor haar twee kinderen.

Deborah

Waanzinnig stoer ligt Deborah in de stoel van de verloskundige. Eigenlijk vraag ik mezelf af wat ik hier doe vandaag. Het is toeval dat de plaatsing van haar spiraaltje plaatsvindt bij de verloskundige die haar ook heeft begeleid bij de geboorte van haar dochtertje. Dat mag zij niet zelf opvoeden. Deborahs dochtertje staat onder voogdij. Bij het inplannen van de controle-afspraak vraagt Deborah mij of ik dan wéér meega. ‘Wil je dat?’ vraag ik haar, ‘je doet het hartstikke goed.’ ‘Natuurlijk wil ik dat’, reageert ze. ‘Dat vind ik juist fijn!’

Deborah is eind twintig en eigenlijk dakloos. Zij is veel bij haar oma en als zij daar niet is, zwerft ze van persoon naar persoon. De abortuskliniek in een andere stad belde mij of ik contact met haar wilde opnemen. Daar had zij toestemming voor gegeven. Op het moment dat Deborah haar voorbereiding op de curettage in de abortuskliniek al had gehad, bedacht ze zich en zei ze: ‘Ik ga dit niet doen. Ik ga naar huis.’ In de kliniek vertelden ze haar dat het daar al te laat voor was. ‘Ja, maar ik ga toch’, was haar antwoord en zij vertrok.

Als ik contact opneem met Deborah heeft zij inmiddels een miskraam gehad. Via de telefoon vertelt ze me over deze ervaring en haar bezoek aan de Spoedeisende Hulp om die reden. Haar emoties klinken daarbij nog vers door. Ik geef haar tijd om deze recente ervaring te verwerken en laat aan haar wanneer ze mij weer wil spreken. Ergens in de week die volgt krijg ik een appje van Deborah dat zij wel naar de GGD wil komen. We spreken een dag en een tijd af.

Ik ontmoet een slanke jonge vrouw die ondanks alles best wel stevig in haar schoenen staat. Zij is bezig aan haar opleiding op MBO Niveau 1 en heeft plannen om niveau 2 te gaan volgen. Ik neem de tijd om met haar terug te kijken op wat zij recent heeft meegemaakt: de abortus waarbij zij zich bedacht en de miskraam die daarop volgde. Deborah vertelt dat zij tijdens diezelfde zwangerschap eerder was weggelopen uit de kliniek. Blijkbaar was zij al die tijd blijven twijfelen. Over haar miskraam voelt zij zowel verdriet als opluchting.

‘Heb jij op dit moment een zwangerschapswens?’ vraag ik haar. ‘Nee, want dat is nu helemaal niet handig. Ik ben dakloos, bezig met mijn opleiding en ik wil doorgroeien naar niveau 2.’ Deborah vertelt over haar ervaringen met haar dochtertje. Ze kent de invloed daarvan op haar leven. Daarbij is de vader van het ongeboren kind inmiddels haar ex. Hij heeft op dit moment een nieuwe relatie. Ze ziet alleen maar moeilijkheden. Ze vertelt het op een vlakke manier. Haar echte emoties houdt zij op dit moment voor mij verborgen.

Er zijn meerdere hulpverleners bij Deborah betrokken. Zo heeft zij een bewindvoerder en zet het wijkteam zich voor haar in. In mijn contact met Deborah focus ik mij op haar kinderwens.

Voordat ik als inhoudelijk coördinator aan de slag ging, informeerde ik bij een collega uit een ander werkveld wat werken volgens de presentietheorie eigenlijk inhield. Die term kende ik namelijk niet. ‘Dat je altijd alles moet doen, overal in meegaat en niet boos wordt’, was haar uitleg. Gelukkig weet ik inmiddels beter, want ik wist dat haar uitleg niet bij mij paste. Ik ben zeker niet grenzeloos. Sterker nog: ik ben vrij direct en kan fel zijn, al heb ik dat met de jaren wel beter onder controle gekregen. Ik ben niet altijd van dat geaai, niet die softe hulpverlener. Als iemand tijdens mijn soa-spreekuur niet komt opdagen dan irriteert mij dat mateloos. Het is daar druk, mensen moeten enkele dagen wachten op een afspraak en dan kom jij ermee aan dat je je hebt verslapen? Zet een wekker! We worden als hulpverleners heel erg getraind om altijd maar mee te bewegen. Dat kan ik niet altijd. Dat gaat soms erg tegen mijn natuur in.

Ik had eens een training met het team waarbij je jezelf en elkaar moest indelen volgens de gekleurde hoeden van de Bono. Nou, ik ben die collega die de zwarte hoed draagt. Vaak kritisch en ik steek mijn mening niet onder stoelen of banken. Je krijgt mij zoals ik ben. Jarenlang was mijn gevoel dat ik in teams altijd de lastige was. Tot in die training de waarde daarvan werd besproken. Plotseling was mijn bijdrage goed in plaats van alleen maar fout en lastig. Dat was een ommekeer in mijn rol als professional.

Zelf leer ik mijn kinderen dat een afspraak een afspraak is. Je gaat of je belt op tijd af. Een andere optie is er niet. Het verraste een collega dan ook in zekere zin dat juist ik me zo graag wil inzetten voor een groep die bekend staat als afhakers. Als mensen die zich niet aan hun afspraken houden. Verloskundigen bevestigden ook: na de bevalling komen juist zij niet op nacontrole na zes weken.

Toch accepteer ik dat van deze mensen. Ik accepteer dat afspraken niet worden nagekomen. Ik probeer me daar niet zo over op te winden. Dat gaat inmiddels makkelijker. Prima, het hoort erbij. Het scheelt wel om daarop voorbereid te zijn. Ik heb moeten leren om vooruit te blijven kijken en opnieuw de vraag te stellen: ‘Oké, en hoe gaan we dan nu verder?’ Er is namelijk een belangrijker doel: ik wil eraan bijdragen dat iemand niet onbedoeld zwanger raakt. Dat kinderen niet op de wereld hoeven te komen als zij door hun ouders niet gewenst zijn – en een hele moeilijke start gaan hebben. Dat is voor mij echt het grotere doel. Daar wil ik mij honderd procent voor inzetten.

Je hoeft in Nederland niet zwanger te worden als je dat niet wil, dat klopt, maar het is niet altijd simpel. Je hebt de kennis nodig en je moet de wegen kennen, dan is het geen hogere wiskunde om aan anticonceptie te komen. In principe is het mooi geregeld in Nederland, zeker in vergelijking met andere landen. Tegelijkertijd zie ik de obstakels die er liggen. Niet iedereen heeft de kennis, de middelen, de achtergrond of de opvoeding om dat zelfstandig georganiseerd te krijgen. Wel zie ik dat wanneer je het lijntje met je cliënt openhoudt, nieuwsgierig naar en betrokken bij diegene bent, je uit kunt komen waar die cliënt zelf ook uit wil komen. Die is daar alleen zelfstandig niet toe in staat. Voor die groep wil ik gaan.

Op het soa-spreekuur zag ik veel onverschilligheid. Dan zegt een meisje van zeventien dat zij denkt dat zij onvruchtbaar is omdat zij al twee jaar onbeschermd seks heeft en nog nooit zwanger is geraakt. Dat het niet zo’n vaart loopt en het allemaal wel meevalt. Die onverschilligheid, daar kan ik heel slecht tegen. Dan vraag ik: ‘Wil je zwanger worden?’ en zegt zo’n meisje: ‘Nee … maar dat zie ik dan wel.’ Dan ben ik niet op mijn best. Dat kun je van mijn gezicht aflezen en dan kan ik heel direct zijn in mijn vraagstelling. Soms is dat een wake-up call waar zij van schrikken. Dan zien ze aan mij dat hun opmerking mij raakt. Dat het er voor mij toe doet, dat het ergens om gaat. En daardoor beseffen ze: ‘Oh, schijnbaar is dit toch wel belangrijk …’

Ja. Het maakt mij uit. Het doet er wat toe. Jij doet er voor mij toe. En jouw mogelijke kind doet er voor mij toe.

Ik vraag aan Deborah aan welke vorm van anticonceptie zij denkt als zij nu geen kinderwens heeft. De pil vindt zij niet geschikt; haar zwangerschap is volgens haar ontstaan tijdens haar pilgebruik. ‘Nu wil ik een betrouwbare vorm van anticonceptie waar ik niet zo vaak aan hoef te denken.’ Eigenlijk had zij die keuze al eerder gemaakt. Tijdens de curettage in de abortuskliniek zou op haar verzoek al meteen een spiraaltje worden geplaatst. Voor de plaatsing van haar spiraal regel ik een afspraak bij een verloskundige. Haar eigen huisarts is gestopt en de nieuwe heeft ze nog nooit gezien. ‘En door een man laat ik dat sowieso niet doen’, beslist Deborah.

Na haar miskraam heeft Deborah behoorlijk veel bloedverlies gehad. In de weken nadien heeft zij na onbeschermde seks nog een keer een morning-afterpil geslikt en dat maakt dat Deborah hormonaal behoorlijk uit balans is. Haar menstruaties zijn onregelmatig en gaan soms gepaard met veel bloedverlies. Dat maakt dat de verloskundige twijfelt over het geschikte moment van de spiraalplaatsing. Ze overlegt daarover met de gynaecoloog. Maar op een dag gaan alle seinen voor Deborah op groen.

‘Ik vind het prettig dat je meegaat’, is haar antwoord als ik vraag hoe zij naar haar afspraak gaat. ‘Ik kom wel naar de GGD.’ Het lijkt erop dat Deborah mij bewust van haar privé-omgeving vandaan houdt. Ze verschijnt op tijd. We doen een zwangerschapstest omdat zij in de tussentijd opnieuw onbeschermd seks heeft gehad. Tot haar opluchting is die test negatief en ik geef haar paracetamol en ibuprofen.

Tijdens de afspraak is Deborah nonchalant. Op geen enkele manier heb ik het idee dat ze me nodig heeft. Het verbaast mij dan ook dat zij mij uitdrukkelijk verzoekt ook mee te gaan naar haar controle-afspraak. Blijkbaar ontleent zij iets aan mijn aanwezigheid dat het voor haar prettiger maakt. Misschien was ze anders niet eens gegaan.

Mijn nuchterheid past bij Deborah. Ik vraag haar hoe het gaat, maar ga niet de psycholoog uithangen. Dat past bij haar. Ik hoef niet meer dan dat. Ik ben er voor dit stuk en dat weet zij. Grenzeloos ben ik niet. Betrouwbaar wel. Zij merkt dat ik wat voor haar over heb en dat zij ertoe doet voor mij. En dat is wat in mijn ogen presentie is.

Lars & Naomi

‘Je komt voor anticonceptie toch?’ is het antwoord dat ik van Lars en Naomi krijg als ik hun vraag waarvoor ik vandaag bij hen langskom. ‘Nou,’ zeg ik, ‘dat is niet helemaal waar. Misschien dat we daar nog op uitkomen, maar ik kom vooral langs om te luisteren naar wat jullie mij willen vertellen.’

Lars en Naomi zijn ruim zes jaar bij elkaar. Ze zijn de ouders van drie kinderen. Zij hebben beiden een verstandelijke beperking. Lars heeft ADHD en trekken van wat een antisociale persoonlijkheid heet. Het gezin krijgt veel professionele ondersteuning. Er is sprake van gezinsproblematiek tussen beide ouders, de kinderen hebben ieder te maken met kind-eigen problematiek en zowel Lars als Naomi krijgt individueel begeleiding.

De begeleiders pakken veel op. Ze zien dat het gezin keihard aan het werk is, maar dat een baby erbij de situatie nog ingewikkelder zal maken dan deze al is. De begeleiding van Naomi heeft het onderwerp kinderwens al eens bij haar aangestipt. Daarin was Naomi meteen heel duidelijk, op een manier die volledig bij haar past: ‘Nee, alsjeblieft geen kind meer, nu niet!’. Daarop werd zij aangemeld bij mij, zodat ik daar verder met haar over in gesprek kan gaan.

Omdat Naomi een koppel vormt met Lars is het mijn voornemen om hem bij het gesprek over hun kinderwens te betrekken. Of zij allebei thuis zullen zijn is eerst nog even afwachten, maar dat zijn zij inderdaad.

Lars en Naomi wonen in een hoekwoning. Door een klein halletje kom ik in een nette en opgeruimde woonkamer met veel kinderspeelgoed. De keuken leidt naar een achtertuin waar ik veel kinderspeelgoed, een zandschelp en een glijbaan zie. De tuin en het huis ademen kinderen. Die zijn op dit moment naar school. Even heerst er rust in huis. Bij Lars en Naomi voel ik zowel gelatenheid als spanning.

Lars is een lange, slanke man met een vriendelijke babbel. Als je tegelijkertijd hetzelfde winkelwagentje zou pakken, dan zal hij je voorrang geven. Hij is meegaand, maar wil zich ook laten zien. Een beetje een mannetje is Lars wel. Op andere momenten kijkt hij argwanend de kat uit de boom. In het gesprek voegt hij het ene moment in en dan weer uit. Soms verlaat hij ineens de kamer om later weer aan te schuiven. Heel anders is Naomi die met heel haar lijf aandachtig naar mij luistert. Ze zuigt mijn informatie op als een spons. Ze heeft vriendelijke bruine ogen en doet haar best om heel beleefd te zijn. Tegelijkertijd weet ze ook heel goed wat ze wel en niet wil en is ze heel direct.

De weken van Lars en Naomi zijn gevuld met afspraken met hulpverleners. Lars heeft dagbesteding en beiden volgen verschillende therapieën. Ze hebben de zorg voor hun kinderen die steeds weer ergens naartoe gebracht en vandaan gehaald moeten worden. Het doen van de wekelijkse boodschappen vraagt veel van hun organisatievermogen en dan is er nog de zich steeds herhalende strijd met hun bewindvoerder, die in hun beleving steeds alles anders wil dan zij zelf willen. Met andere woorden: ze hebben het hartstikke druk. Dat ik nu belde en aan hen vroeg wanneer het ze uitkwam dat ik langskwam, was een verademing. Het gaf hun de ruimte om daar zelf een geschikt moment voor aan te geven.

Een vierde kind? Daar moeten ze eigenlijk niet aan denken. Lars en Naomi zijn heel blij met de kinderen die zij hebben. ‘Wij doen echt ons best, maar nog eentje erbij zouden we niet te redden. Vier is echt te veel. Zoals het nu gaat, lukt het net.’ Lars en Naomi vinden kinderen heel leuk, maar zien van zichzelf in dat zij bij een vierde zullen overlopen. Het is goed zo. ‘Nee hoor, echt niet meer’, zegt Lars, ‘we zijn de boel op de rit aan het zetten. Over een paar jaar zijn we uit de schulden, het is wel goed zo.’

Het koppel gebruikt samen condooms, maar ideaal vinden zij dat niet. Liever willen zij iets dat een langere tijd werkt. Op dit moment zie ik dat Lars zich terugtrekt uit het gesprek. Hij heef zijn aandeel geleverd en verder gaat het toch niet meer over hem, lijkt hij te denken. Ik leg verschillende anticonceptiemethoden uit en probeer Lars non-verbaal aangesloten te houden bij het gesprek. Wanneer ik de optie van een sterilisatie bespreek – en dat het zowel een optie is voor Naomi als voor Lars om zich te laten behandelen – kijkt ook Lars verrast op van zijn telefoon. ‘Wat ik? Kan dat ook?’ Daar hadden ze nog nooit van gehoord.

In de gesprekken die volgen hebben we het herhaaldelijk over hun kinderwens en Lars en Naomi worden steeds standvastiger in het feit dat het zo goed is geweest, waarop Lars op een bepaald moment spontaan zegt: ‘Zij is al drie keer uit elkaar gereten geweest, nou ben ik aan de beurt.’ Daar is Naomi het mee eens: ‘Bij jou is het een knipje en het is klaar.’ Ze praten samen verder over de voordelen van een sterilisatie van Lars en het lijkt dat ze bijna vergeten dat ik er ook bij zit.

Lars, die zichzelf eerst afvroeg wat hij eigenlijk bij deze gesprekken te zoeken had, kiest er nu heel bewust voor om zichzelf te laten steriliseren. ‘Ja, we zijn ook samen papa en mama en we hebben samen seks. Dus het gaat ons wel allebei aan.’ Deze beslissing wordt met toestemming van Lars gedeeld met zijn directe begeleiders en zijn huisarts. Lars gaat, nadat we dit samen hebben doorgenomen, zelf naar zijn huisarts om zijn keuze kenbaar te maken en om een verwijzing naar de uroloog te vragen.

Totdat Lars wordt gesteriliseerd, neemt Naomi de prikpil in gebruik. En weer pakt Lars actief zijn rol. Hoewel de GGD vijftien kilometer van hun huis vandaan zit, gaat Lars er in die periode twee keer op zijn fiets naartoe om de prikpil voor Naomi op te halen. Lars neemt de prikpil mee naar huis en Naomi neemt deze weer mee naar haar eigen huisarts. Zo lukt het hun om er op hun manier zelf voor te zorgen dat zij hun gezin niet onbedoeld verder uitbreiden.

Het gaf hun rust. Nadat Lars zich had laten steriliseren, kon er letterlijk een zorg van hun lijstje af. Ze waren trots op de stappen die zij samen hadden gezet. Dit was iets waar zij zelf de controle over hadden gehad. Dit hebben ze kunnen doen doordat ik bij hun tempo kon aansluiten en ervoor kon zorgen dat de stappen onderweg steeds haalbaar voor hen waren.

Sanne

Als ik Sanne bel, verwacht zij mijn telefoontje al. Zij heeft inderdaad met haar gynaecoloog afgesproken dat ik haar zou bellen. Ik feliciteer Sanne met haar zoontje en vraag hoe het met hen gaat. We hebben een kort gesprek. Zij vindt het goed als ik bij haar op huisbezoek kom om kennis te maken en het een en ander door te spreken. Sanne maakt een opgewekte en kordate indruk.

De gynaecoloog vroeg mij contact op te nemen met Sanne. Zij biedt haar al tien jaar medische zorg. Recent is Sanne van haar tweede kindje bevallen. Die zwangerschap was net als haar eerste zwangerschap niet gepland. Wel waren beide kinderen gewenst. De gynaecoloog was begonnen over de mogelijkheden van anticonceptie na haar bevalling, maar dat gesprek had Sanne resoluut afgekapt. Al die hormonen waren niks voor haar. Maar zij had geen bezwaar tegen een gesprek met mij na haar bevalling.

De gynaecoloog kent Sanne goed. Kent haar geschiedenis goed. Deze is anders dan je iemand zou gunnen. Momenteel gaat het goed met Sanne, maar deze balans is mogelijk doordat ze daar zelf hard voor knokt, samen met haar begeleiders van de GGZ.

’s Morgens annuleert Sanne onze afspraak. Zij heeft iets anders over het hoofd gezien, appt ze. Via de app plannen we een nieuwe afspraak. Ik stuur haar een bericht dat het altijd kan dat er iets tussen komt en bedank haar dat zij dat vooraf heeft laten weten.

De tweede afspraak gaat wel door. Sanne doet de deur voor mij open en ik volg haar naar de kamer. Haar zoontje van zes ligt met zijn tablet op de bank, haar moeder zit aan tafel en de baby ligt in de box. Uit deze opstelling leid ik af dat er op mijn komst is gerekend. Sanne en haar moeder ontvangen mij allerhartelijkst. Terwijl Sanne koffie uit de keuken haalt, klets ik even met haar oudste zoontje. Hij presenteert zich als een trotse grote broer.

‘Mijn moeder is er ook, dat vind ik fijn’, licht Sanne haar aanwezigheid toe als we aan tafel gaan zitten. Beiden maken een ontspannen en vriendelijke indruk. Sanne is in de tweede helft van haar twintiger jaren en is prettig in de omgang. Het contact voelt eigenlijk gelijk goed.

‘Als jeugdverpleegkundige heb ik jaren huisbezoeken gedaan bij gezinnen die net een baby’tje hebben gekregen’, introduceer ik mijzelf. ‘Dus als je vragen over je kindje hebt, vind ik dat leuk hoor.’ Zo geef ik Sanne de ruimte om te kiezen hoe zij dit gesprek wil vormgeven.

Sanne vertelt hoe het op dit moment met de jongste gaat. Vanwege een wat laag geboortegewicht heeft ze hem heel vaak kleine flesjes aan moeten bieden, wel elke twee tot drie uur een flesje. Dat was erg intensief, maar nu groeit hij als een speer. Ze vertelt het trots met een glinstering in haar donkere ogen. Het ’s nachts op moeten en slecht slapen valt haar wel zwaar als alleenstaande moeder, maar ze vertelt er opvallend relaxed over. Ze is blij met hem. Met hoe het gaat en dat het een jongetje is. Dat wilde ze heel graag. Ik betrek haar moeder bij het gesprek. Feliciteer haar en zie ook bij haar trots. Op haar kleinzoon en op haar dochter.

Sanne vertelt openhartig verder. Over haar oudste die een ontwikkelingsachterstand heeft en naar het speciaal onderwijs gaat. Over de extra hulp die zij krijgt vanuit de jeugdgezondheidszorg en dat haar moeder dagelijks in huis is om haar te helpen. ‘Het gaat eigenlijk heel goed zo’, zegt ze, terwijl er tevreden geluidjes uit de box in de kamer klinken.

Bij een tweede kopje koffie begin ik over het gesprek dat ik met de gynaecoloog had over haar aanmelding. Dat deze Sanne heeft aangemeld naar aanleiding van haar tweede onbedoelde zwangerschap en het feit dat ze stemmingswisselingen heeft. Ik vraag Sanne of zij mij daar iets meer over wil vertellen. Opnieuw steekt ze openhartig van wal. Zonder schroom deelt zij haar verleden met mij. Als kind werd zij gepest, wat haar angstig heeft gemaakt. Haar relaties zijn een aaneenschakeling van vervelende partners. Meerdere malen is zij binnen die relaties mishandeld. De vader van haar oudste zoontje verliet haar op de dag dat zij vertelde zwanger te zijn en de vader van de jongste volgde dezelfde weg uit haar leven.

‘Het gaat nu goed met mij. Mijn moeder helpt me en de begeleiding die ik vanuit de GGZ krijg helpt me bij mijn stemmingswisselingen. Ik heb steeds meer het gevoel dat ik de controle op mijn leven terugkrijg.’ Het verleden waarin ze werd mishandeld door verschillende partners komt elke dag wat verder achter haar te liggen en Sanne krijgt steeds meer het gevoel dat zij dit heeft afgesloten. Al blijft het voor haar lastig dat haar partnerkeuze niet altijd goed uitpakt.

Ik voel respect voor haar. Voor de manier waarop zij haar verhaal met mij deelt. De manier waarop zij daarover spreekt. Dat zij gezien haar verleden nu niet alleen zegt, maar ook uitstraalt dat het haar goed gaat. De manier waarop zij, nog niet eens dertig jaar, samen met de mensen om haar heen, haar rol als alleenstaande moeder van twee kinderen vormgeeft. Hoe ze is terechtgekomen. De woning die zij heeft en de manier waarop zij deze heeft ingericht. Hoe ze alles voor elkaar heeft gekregen. Sanne maakt op mij een meer dan adequate indruk.

‘Hoe zie je de toekomst?’ vraag ik haar. ‘Je hebt twee mooie mannetjes en het gaat je nu goed. Heb je nu een relatie of wil je nu een nieuwe relatie?’ Sanne lacht: ‘Ik ben net bevallen, ik heb even helemaal geen zin in een nieuwe vriend. Aan uitgaan moet ik nu echt niet denken. Het is even huisje, boompje, beestje en de rest zie ik straks wel weer. Ik ben blij als ik kan slapen.’ In de kroeg ontmoette Sanne meestal die leuke man, die dan vervolgens met haar mee naar huis ging om te blijven slapen. Ik vraag haar wat er dan gebeurt als zij zich niet beschermt en onveilig seks heeft. ‘Hoe zie je dat dan voor je?’ Daar heeft Sanne nu nog niet over nagedacht. ‘En eigenlijk vind ik dat nu ook niet zo belangrijk’, zegt ze lacherig.

Dan spreekt haar moeder zich voor het eerst echt uit in het gesprek. ‘Ja, als je straks weer uitgaat, jeetje, hoe gaan we dit verhaal dan toch niet opnieuw beleven?’ Ze zegt het oprecht, zonder afbreuk te doen aan Sannes verhaal. Uit zorg, zonder te moederen. Als een besef dat plots tot haar doordringt. Vanuit een oprechte bezorgdheid, juist omdat er nu zoveel is om trots op te zijn. Sanne toont hierop reflectie. Haar GGZ-traject loopt op dit moment nog en ze heeft nog enkele trainingen in het vooruitzicht. Zij wordt door de mensen van de GGZ gestut en haar zelfvertrouwen en controle groeien. Dat wil ze niet opnieuw verliezen.

‘Vind je het fijn als we samen kijken naar wat er allemaal mogelijk is?’ Sanne werpt een blik op haar oudste zoontje. Hij heeft zijn oortjes in en is verdiept in zijn tablet. ‘Ik vind hormonen gewoon niks’, zegt ze dan. ‘Dat heeft zo’n enorme invloed op mijn stemmingen. Daar kan ik gewoon niet tegen.’

‘Er is een keuzehulp om samen te kijken wat bij je past. Zullen we die eens doen?’ opper ik. En zo schuiven we alle drie onze stoel aan en beginnen we aan de vragen.

Nadat Sanne de vragen heeft doorlopen, klikt ze één voor één op de toelichtingen bij de middelen die bij haar voorkeuren passen. Een koperspiraaltje lijkt haar wel wat. Die kan lekker lang blijven zitten. Ze heeft nu geen partner en dan is zij voorlopig uit de brand. Wel vraagt zij zich af wat dat mogelijk voor haar buikklachten betekent.

Ik leg aan Sanne uit dat ik niet ga over welk middel zij kiest of welk middel in dat opzicht bij haar past. Die keuze is er een tussen haarzelf en de arts die dat mag voorschrijven. Mijn rol kan wel zijn om te ondersteunen bij het maken of meegaan naar de afspraak of haar tegemoet te komen wanneer financiën een probleem zijn. Sanne maakt hier zelf een afspraak voor bij haar huisarts. Die kent zij goed genoeg en we spreken af dat ik nadien contact met haar zal opnemen.

Als ik weer in de auto stap, laat ik dit huisbezoek even bezinken. Anderhalf uur ben ik binnen geweest. De arts die Sanne onder mijn aandacht bracht, kent haar al tien jaar en stuitte op een resolute muur dat anticonceptie niks voor haar was. Ik kom net om de hoek kijken en bij mijn vertrek heeft Sanne zelf een beslissing genomen over hoe zij zichzelf in de toekomst tegen een nieuwe onbedoelde zwangerschap wil beschermen. Niet omdat ik die anticonceptiewijzer met haar heb ingevuld, maar omdat we het over haar toekomst hebben gehad.

Twee weken later spreek ik Sanne via de telefoon. In overleg met haar huisarts heeft zij voor de Nuvaring gekozen. Omdat zij die gemakkelijk kan uitproberen en deze zelf goed kan betalen, want dat wil zij graag. Volgens haar huisarts is dat ook beter gezien haar medische conditie en zij hebben samen afgesproken in de gaten te houden welke invloed dit op haar stemming zal hebben. Een controle-afspraak heeft zij daar al voor gemaakt. Sanne maakt haar keuze heel weloverwogen en mocht zij in de toekomst nog vragen hebben, dan mag ze mij altijd bellen. Als ik mijn telefoon neerleg, voel ook ik me trots op Sanne en hoe zij haar stappen zet.

Joke

Als ze niet verslaafd zou zijn, zou ze haar kinderen heel goed kunnen opvoeden. Joke is open en eerlijk naar mijn mening. Ze kampt met een borderline persoonlijkheidsstoornis, maar het is vooral haar verslaving die haar in de problemen brengt. En haar partners. Zonder partner is zij heel anders. Dan is zij wel in staat om haar kinderen op te voeden en het huishouden te doen. Dan zie ik een redelijk stabiele vrouw. Het is een lieve vrouw. Ik mag haar graag.

Mijn betrokkenheid bij Joke gaat al enige jaren terug, naar ruim voordat ik van Nu Niet Zwanger had gehoord. Haar leven past niet in een notendop. Nog voordat ik haar leerde kennen werd haar eerste kind, vanwege huiselijk geweld en de verslavingsproblematiek van Joke en haar toenmalige partner, uit huis geplaatst. Wanneer Joke opnieuw zwanger raakt van een nieuwe vriend – waarmee zij wederom haar verslaving deelt – wordt er een ondertoezichtstelling (OTS) uitgesproken over het kind dat dan nog geboren moet worden. Het huis waar Joke in leeft is zwaar verwaarloosd en er wordt een nieuwe huurwoning voor haar gevonden. Zij verbreekt de relatie met haar vriend en betrekt alleen de nieuwe woning.

Joke heeft hulp voor haar verslaving van de GGZ en stopt met gebruiken. De betrokken hulpverlening bestaat uit de jeugdbescherming, GGZ, Medisch Maatschappelijk Werk, Kraamzorg en mijzelf als jeugdverpleegkundige van het consultatiebureau. Met Joke worden duidelijke afspraken gemaakt met betrekking tot haar bevalling en de tijd nadien.

Een dochtertje wordt geboren en de kraamweek verloopt voorspoedig. Joke kan het huishouden goed aan en ik zie dat zij de baby heel goed verzorgt. Zij volgt alle adviezen goed op en komt haar afspraken na. Haar drugsgebruik is gestopt. De OTS is uitgesproken voor een jaar en de hulpverlening blijft zoals afgesproken. Joke komt die afspraken de eerste paar maanden heel goed na. Alles verloopt naar wens en de groei en ontwikkeling van haar dochtertje vorderen goed. Er wordt gesproken over de mogelijkheid om het oudste kind bij haar terug te plaatsen. Als haar dochtertje drie maanden oud is komt haar oudste terug bij haar in huis wonen. Joke is dolblij!

Een maand later vertelt Joke mij dat ze opnieuw verkering heeft met de vader van haar dochtertje. Ze is erg verliefd en haar vriend is vaak bij hen in huis. Hij wordt betrokken bij de zorg en hulpverlening en komt bij het gezin wonen. Uit een eerder huwelijk heeft hij een zoontje dat hij af en toe een weekend ziet. Voor een aantal maanden lijkt het zo goed te gaan. Er zijn wel wat moeilijkheden met de opvoeding van de oudste, maar daar krijgen zij ondersteuning bij. Als de baby acht maanden oud is, blijkt dat beide ouders drugs gebruiken. Er worden afspraken gemaakt over de veiligheid van de kinderen. Joke vertelt dat ze binnenkort gaan trouwen en dat zij heel gelukkig is. Een week later komt er een bericht van Veilig Thuis dat Joke en haar vriend ruzie hadden in een café waar de baby bij was terwijl zij onder invloed waren van drugs. De OTS wordt verlengd, Joke gaat nog steeds trouwen met haar vriend en blijkt inmiddels in verwachting te zijn.

Deze zwangerschap is niet de bedoeling, maar Joke wil het kind wel behouden. Ook voor dit kind wordt tijdens de zwangerschap een OTS uitgesproken. Opnieuw is er veel hulpverlening betrokken. Op initiatief van de gynaecoloog en met Jokes instemming krijgt Joke na haar bevalling in het ziekenhuis direct een Implanon als anticonceptie geplaatst.

Joke doet erg haar best om voor alle drie de kinderen te zorgen, maar haar verslaving is te sterk en de zorg voor het huishouden en de kinderen te zwaar. Haar huis lijkt wel een magazijn dat helemaal vol staat. Het is moeilijk om de gang binnen te komen. De tafel en de salontafel liggen bezaaid met allerlei kleine spulletjes, rommeltjes, rookwaar en wat al niet meer. De bank ligt vol met van alles en nog wat en ergens verstopt staat er een box in de kamer. De kinderen worden verwaarloosd en de omgeving is niet veilig. Het oudste kind is al terug naar het pleeggezin. Ik leg mijn zorgen neer bij de jeugdbeschermer en we spreken af samen op huisbezoek te gaan.

Als we binnenkomen bij Joke weet ik niet wat ik zie. Voor het eerst zie ik de vloer. De gang is leeg, de tafel opgeruimd, er staan stoelen omheen zodat iedereen kan zitten en er liggen placemats op tafel. In mijn ooghoek zie ik dat er zelfs boekjes in de vensterbank staan. De kinderen zijn aangekleed en zien er keurig verzorgd uit. Ik voel een frustratie opkomen die van mijn gezicht is af te lezen. Platgezegd voel ik mij genaaid. Ik voel me verraden. Joke stemt met alles toe wat we afspreken qua veiligheid en verzorging. Ik benoem dat het mij opvalt dat ze nu wel alles kan opruimen en de kinderen goed kan verzorgen, waarop zij zegt dat dat normaal is voor iemand met haar problemen. Een week later is de woning opnieuw totaal verwaarloosd, zijn de kinderen niet aangekleed en is de omgeving niet veilig. Ik meld al mijn bevindingen bij jeugdzorg en de kinderen worden uit huis geplaatst.

Dan zie ik tijdens een van mijn spreekuren op het consultatiebureau ineens haar kinderen weer. Ik schiet vol. Ze zijn helemaal opgebloeid. Zij zien er goed ontwikkeld en fris uit. Ik weet niet wat ik zie. Zulke leuke, mooie, lieve kinderen. En ik voel zo mee met Joke, dat zij dit als biologische moeder niet voor elkaar krijgt. Dat raakt mij in mijn hart. Joke wil graag betrokken blijven bij de contacten op het consultatiebureau. Zij wordt telkens uitgenodigd, maar kan weinig afspraken nakomen.

Vorig jaar zocht Joke weer contact met mij. Ze is inmiddels midden dertig en ik heb mij sindsdien toegelegd op het programma Nu Niet Zwanger. Joke wil graag weten wat de bevindingen zijn van de groei en ontwikkeling van haar kinderen. Zij heeft die gegevens nodig voor haar advocaat, vanwege het dreigende verlies van haar ouderlijk gezag. Ze vindt het fijn om te horen dat het goed met hen gaat. Ik vind het erg voor haar dat het haar niet lukt om zelf voor haar kinderen te zorgen.

Dan flitst door mijn hoofd: ik moet haar kinderwens bespreken! Maar hoe? Hoe kan ík nou naar haar kinderwens vragen? Mede door mijn toedoen zijn haar kinderen uit huis geplaatst. Ik kan toch niet doodleuk vragen of ze nog kinderen wil? Dat is toch niet gepast? Niet op deze manier, dat is te bot. Dan schiet door mijn hoofd dat Joke een Implanon heeft die volgend jaar verloopt en ook dat zij weet dat ik weet dat zij die heeft. Het is niet vreemd als ik haar daarnaar vraag. Ik zie de mogelijkheid.

Ik vraag Joke of ze nog steeds een Implanon heeft en hoe deze haar bevalt. Ja die heeft zij nog en daar is ze tevreden over. Ik vraag haar of ze ook weet dat deze nog maar een jaar werkzaam is. Heeft ze er al eens over nagedacht of ze in de toekomst nog kinderen wil? Ik bereid me voor op tegenwind. Op boosheid, op woede die zij mogelijk op mij zal richten vanwege mijn rol in het verleden. Ik zie haar reactie totaal niet aankomen: ze breekt open. Nee, ze wil absoluut geen kinderen meer. Ze wil geen enkel kind aandoen wat haar eigen kinderen is overkomen. Nog nooit heeft ze hier met iemand over gesproken. Ze spreekt er nu met groot verdriet en oprechte emoties over. Zij mist haar kinderen enorm en zou hen dolgraag bij zich willen hebben, maar ze weet dat het voor haar onmogelijk is om goed voor hen te zorgen. Ze weet zelf dat zij dat niet kan. Het is zeer aandoenlijk en ik voel in alles: kom maar hier. Ik wil je helpen, steunen, ik wil je hieruit halen. Ik gun je zo’n leuk, goed leven. Met een opleiding, leuk werk, je kinderen bij je … kom maar hier.

Als ik Joke uitleg welk werk ik tegenwoordig doe en wat ik nu voor haar kan betekenen met betrekking tot haar kinderwens, is Joke een tijdje stil. Ze slaakt een diepe zucht zegt dan: ‘Dan hebben ze eindelijk eens iets goed gedaan …’

Joke heeft in haar leven veel redenen gehad om boos op mij te worden. Ik ben altijd eerlijk en oprecht tegen haar geweest. Tegelijkertijd heb ik eerder niet de mogelijkheden gezien of de verantwoordelijkheid gevoeld om met haar in gesprek te gaan over haar kinderwens. Terwijl haar zwangerschappen geen van allen de bedoeling waren geweest. Dat reken ik mijzelf aan, maar ik zag het eerder zelf nog niet. Het zat niet in mijn systeem. Het hoorde niet bij mijn werk. Joke en ik zijn nog altijd in gesprek met elkaar. We oriënteren ons samen op haar toekomst. Nu Niet Zwanger is nooit klaar, er is nog zoveel op te volgen.

Joke gaat mij sterk aan mijn hart. Ik mag haar graag en ben blij dat haar kinderen het nu goed hebben. Dat ziet zij zelf ook zo. Daar is ze blij om. Het gezag interesseert haar niet, zij wil alleen wel dat haar kinderen op latere leeftijd, als zij hun dossiers mogen inzien, de waarheid lezen. ‘Dat er tijden waren dat ik het ook goed heb gedaan.’

Esther

Esther had best graag een kindje gewild. Het leek haar leuk om daarvoor te zorgen. Kinderen vond zij heel lief en dan zou zij iets voor zichzelf hebben gehad. Maar ze besefte ook: ‘Dan moet ik luiers kopen en ik heb eigenlijk niet eens geld voor eten.’ Esther was een sekswerker in onze stad. Ze leeft niet meer. Ze is veertig jaar oud geworden.

Als sociaal verpleegkundige seksuele gezondheid werkte ik één dag in de week in de rosse buurt. Letterlijk. Van peeskamer tot poli was het twee minuten lopen. Niemand van de sekswerkers kwam naar onze centrale locatie. Daarom kwamen wij naar hen. Esther had geen geld voor een peeskamer en tippelde nog als een van de laatsten. Ze wist de weg naar ons goed te vinden. Ze vertoonde het gedrag van een straatkat. Soms zag je haar een hele tijd niet en dan weer een paar keer achter elkaar.

Als zij bij ons binnenkwam, dronk ze haar koffie met heel veel suiker en lakte ze haar nagels tot ze aan de beurt was. Meestal zat de helft van de lak dan naast haar nagels. Esther was iel, grauw. Ze was verslaafd aan drugs en dat was haar aan te zien. Bij ons maakte zij zich op, maar haar make-up kon het gebrek aan kleur in haar leven niet meer verhullen.

Vroeg of laat zou Esther weer langskomen. Dat wisten wij. Ze kwam altijd uit zichzelf. Om zich te laten testen, condooms te halen en zich wat koekjes toe te laten stoppen. Dan had ze weer gegeten. Er was altijd onrust in haar gedrag, maar zij riep zelden weerstand bij mij op. Bij ons was ze eigenlijk altijd blij. Ze gaf zich zoals zij zich kon geven. Ik kende haar als eerlijk en oprecht. Ik had nooit het idee dat ze me voorloog. Misschien kwam ze alleen op haar betere dagen bij ons langs.

Esther had een hekel aan bloedprikken. Toch kwam zij speciaal voor dat onderzoek langs, ook al zat ze dan met angst en wiebelende benen in de stoel. Ze was in alles iemand die over haar grenzen heen ging. Met haar vriend Marco gebruikte zij geen condooms. Daar maakten wij ons zorgen over. Marco was HIV-positief en ontrouw in het gebruik van zijn medicatie. Esther gebruikte tijdens haar sekswerk zelden condooms. ‘Neuken zonder betaalt beter.’ Meer geld betekende meer drugs. Voor Esther en voor Marco. Zij verdiende ze voor hen samen.

Marco kon gewelddadig zijn, naar zijn omgeving en naar Esther. Zij was desondanks gek op hem. Hun levens waren destructief met elkaar verweven. Esther had een stabiele fase gekend en onder begeleiding gewoond, waardoor het beter met haar ging. Marco kon niet van haar vandaan blijven en gooide letterlijk en figuurlijk Esthers ruiten in. Daardoor werd het daar voor anderen gevaarlijk. Esther moest eruit en Marco en Esther zochten hun heil weer bij elkaar.

Vanuit mijn spreekuur met sekswerkers sprak ik regelmatig over anticonceptie. Zo ook met Esther, die mij vertelde dat er ooit een spiraaltje bij haar was geplaatst. Hoe lang dat geleden was, wist zij echt niet meer en ik vroeg haar of zij het goed vond dat ik daar navraag naar zou doen. Dat op zich vond zij niet erg, maar het idee dat haar spiraal er dan misschien uit zou moeten vond ze vreselijk. In het verleden had ze daar namelijk verschrikkelijk veel pijn aan gehad. Samen belden we haar huisarts die aangaf dat haar huidige spiraal inderdaad aan de vervaldatum begon te raken en eruit zou moeten. ‘Dat ga ik écht niet doen, dat vind ik héél eng’, was Esthers reactie daarop.

Of ik het daar anders bij had gelaten zou ik niet kunnen zeggen, maar nu was ik sinds kort Inhoudelijk Coördinator voor Nu Niet Zwanger en zag ik mogelijkheden om méér te doen. Ik begon te verkennen hoe Esther het zou vinden als zij nu zwanger zou raken. Wat was haar kinderwens?

‘Ik weet wel dat het niet verstandig is, maar ik zou het wel leuk vinden’, ‘ik weet dat het niet kan’ en ‘ik kan eigenlijk niet eens voor mezelf zorgen, hoe kan ik dan voor een kind zorgen?’ zijn allemaal uitspraken die ik te horen kreeg in de gesprekken die op die vraag volgden. Voorheen ging mijn vraag over anticonceptie en de antwoorden die ik van sekswerkers kreeg over de risico’s die met hun werk te maken hadden. Nu kreeg ik een persoonlijk verhaal. Ik kreeg antwoorden vanuit de persoon die Esther was, van wie zij was. Door te vragen hoe zij over haar kinderwens dacht, kreeg ik veel meer. Veel meer informatie, veel meer inzicht, veel meer contact. Ik kreeg te horen hoe zij dacht. Als hulpverlener moet je iemand horen praten. Het verhaal van de ander horen om goed aan te kunnen sluiten. Anders past het niet, dan levelt het niet. Esther kwam voor zichzelf tot de conclusie: ‘Dan wil ik wel gesteriliseerd worden, dan hoef ik ook nergens meer aan te denken.’

Bij haar eigen huisarts voelde Esther zich al lang niet meer gehoord. ‘Mensen luisteren niet meer naar mij.’ Ik had ervaring met een huisartsenpraktijk met een andere aanpak, waar meer ruimte zou zijn voor haar verhaal en voor wie Esther was. In goed overleg heb ik haar daar naartoe over laten schrijven. Het gesprek daar ging meteen over veel meer dan alleen haar verslaving en medicatiegebruik.

Er volgden twee contacten met de poli gynaecologie. Na het eerste telefonische consult wilde de arts in opleiding de sterilisatiewens van Esther met de gynaecoloog overleggen. Tijdens het tweede consult liet deze weten liever een spiraal te willen plaatsen dan een sterilisatie uit te voeren. Esther vond het prima, zolang het maar onder narcose zou gebeuren.

Naast Marco had Esther geen mensen meer om zich heen. In de communicatie met het ziekenhuis was ik steeds de contactpersoon. Hoe laat zij wanneer waar moest zijn, met welke voorbereiding … het verliep allemaal via mij, omdat ik me realiseerde dat niemand anders die rol voor haar kon invullen. Esther zei in een van onze gesprekken dat zij wel wist dat dit leven het niet was, maar dat zij vastzat in haar verslaving en daar nooit meer uitkwam.

Uit de soa-test die ik bij haar afnam als voorbereiding op de plaatsing van het spiraaltje, bleek dat Esther chlamydia had. Die soa moest vooraf zijn behandeld. Een week lang lag er een antibioticakuur voor haar klaar op onze spreekuurlocatie, zonder dat Esther die kwam halen. Daarop besloot ik hem naar haar toe te brengen. Pas toen zag ik hoe zij leefde.

Op het moment dat ik op mijn fiets aankwam, fietste Marco net weg. Snel vroeg ik wat precies hun voordeur was. Esther deed vanaf boven de deur open. Met elke trede die ik naar boven liep drong de geur van de oude, uitgeleefde woning dieper mijn neus binnen. Eenmaal boven stond de middelste van drie deuren open. Toch vroeg ik nog of ik binnen mocht komen. Eenmaal binnen merkte ik dat ik niet alleen de drempel van de woning was overgestapt, maar ook één van mijzelf.

De ruimte was ontzettend smerig. De crackers met het halfopen bakje smeersel ernaast vertegenwoordigden haar keuken. Er stonden een groot bed, twee stoelen en een televisie. Ik zag de kamer waarin ze met Marco woonde en waar haar leven zich afspeelde. Hier ontvangt ze ook weleens klanten flitste het door mijn hoofd. Maar het was ook het huis van Esther en zij bracht de ruimte tot leven. We waren opgelucht elkaar te zien, Esther nam haar medicatie meteen in en we bespraken hoe het er de volgende dag in het ziekenhuis aan toe zou gaan.

Die volgende dag parkeerde ik de GGD-auto voor haar voordeur. Na een half uur bellen, kloppen, wachten en nog eens kloppen en bellen hoorde ik haar ineens door de deur schreeuwen dat ze eraan kwam. In de auto werd ze zenuwachtig. Ik herkende haar spanning, die ze bij het bloedprikken ook altijd had. Eenmaal in het ziekenhuisbed was ze de koning te rijk. Daar ging ze er echt voor liggen. Een schoon bed, hoe lang was dat geleden?

Maar naarmate het moment van de plaatsing dichterbij kwam, nam de onrust bij Esther toe. Ze werd zangerig, begon veel vragen te stellen en ik zag de stress in haar lijf. Zelf droeg ik inmiddels blauwe OK-kleding omdat we hadden afgesproken dat ik haar tot de narcose zou begeleiden. Op de OK werd ze in alle rust ontvangen. Iemand aaide zacht over haar hoofd, wat haar goed deed. Ze had al zoveel liefde gemist in haar leven.

Terug van de OK knapte ze vrij snel op. Wakker uit de narcose belde ze Marco: ‘Lieffie, denk je om me? Hé lieffie?’ De pijn viel haar mee, daarbij waren er lekkere broodjes en koffie. Esther had het gevoel dat zij in een hotel was beland. Ze vertelde over haar moeder die lang geleden aan kanker was overleden en die ze nog steeds miste. Al haar kinderen waren goed terecht gekomen maar over Esther was haar moeder zich altijd zorgen blijven maken. Met extra maandverband en paracetamol heb ik haar die avond weer thuisgebracht.

In de weken nadien zag ik Esther komen en gaan op onze locatie in de rosse buurt. Sporen van geweld waren op haar lijf te zien. Andere hulpverleners werkten met haar aan een programma om te kijken of ze uit de prostitutie kon stappen. Naar huis gaan werd gevaarlijk voor Esther. Het moment waarop het mis zou gaan leek onvermijdelijk. Er was een avond dat ze nergens terecht kon en ik haar moest laten gaan. Ik was hevig gefrustreerd dat ik niks voor haar kon regelen, maar wist tegelijkertijd dat een ander op dat moment ook niets voor haar kon doen. Ik vroeg mezelf af: Telt echt iedereen mee? Met dat gevoel en de angstige vraag of zij de volgende dag nog zou leven reed ik die avond naar huis.

Enige tijd later kreeg ik van het straathoekwerk te horen dat Esther was op genomen in het ziekenhuis. De buikklachten die zij al langere tijd bleek te hebben, werden veroorzaakt door een buik vol kanker. Toen ik Esther in het ziekenhuis bezocht, was ze terminaal en niet meer aanspreekbaar. Buiten zag ik Marco hulpeloos heen en weer lopen.

Esther heeft bij mij een onuitwisbare indruk achtergelaten. Zo kan een leven zijn. Zo kan een leven gaan. Binnenkort neem ik nog afscheid van haar. Dan zoek ik haar op, bij haar graf.

Iris & Jeroen

Iris is 27 jaar. Ze wordt bij mij aangemeld door de abortuskliniek. Ze is zwanger geraakt van haar vriend Jeroen terwijl zij een Ballerine spiraaltje in gebruik had. Dat spiraaltje had de kliniek twee jaar eerder bij haar geplaatst toen zij daar kwam om haar eerste zwangerschap te laten afbreken. Iris studeert; ze heeft haar hbo afgerond en is nu bezig met een pre-master om een studie aan de universiteit te gaan volgen.

Na de aanmelding door de kliniek neem ik contact op met Iris. Zij heeft de kliniek toestemming gegeven voor haar aanmelding bij mij en is blij dat ik haar bel. Ze wil heel graag met mij in gesprek en geeft aan dat ze nu over de GyneFix spiraal nadenkt. Ik vertel haar dat ons gesprek niet alleen over anticonceptie zal gaan, maar ook over haar kinderwens. Daar is ze heel blij mee, want daar worstelen zij en Jeroen erg mee. ‘Daar komen we bijna niet uit met elkaar.’

Iris is alleen thuis wanneer zij de voordeur voor mij opendoet. In de deuropening staat een grote, vrouwelijke vrouw. Ze wekt een jonge indruk ondanks haar volwassen leeftijd. Ze draagt een bril, heeft halflang haar en is gehuld in vrolijke, kleurrijke kleding met een zeer eigen stijl.

Het eenkamerappartement biedt vanaf de hoger gelegen etage een mooi uitzicht over de stad. De kamer zelf, met daarin een hoogslaper waar een bankje onder staat, ziet er rommelig en studentikoos uit. Iris verontschuldigt zich voor de vuile vaat en biedt mij een glas water aan. Als zij tegenover mij gaat zitten, vraag ik hoe het nu, een week na haar abortus, met haar gaat. Er volgt een woordenstroom die bijna een uur zal duren.

Het was een bijzonder toeval. Tijdens een uitzending van het programma Radar ging het over het relatief hoge aantal zwangerschappen bij het gebruik van het Ballerine spiraal. Iris bedacht zich nog dat zij daar dan weer geen last van had. Een week later merkte zij dat ze niet ongesteld werd en dat haar lichaam hetzelfde voelde als bij haar vorige zwangerschap. Ze besloot een zwangerschapstest te doen. Die bleek positief te zijn.

Jeroen komt na een kwartiertje binnen. Hij wist dat ik er zou zijn, weet waar ik voor kom en haakt meteen aan in het gesprek. Beide zwangerschapsafbrekingen hebben veel met hen gedaan. De eerste keer vooral met Iris. Hoewel ze de keuze weloverwogen hadden gemaakt, was zij daar toen behoorlijk door van slag. De tweede keer schakelde zij snel om in een rationele modus waarbij zij redeneerde dat hun situatie feitelijk niet was gewijzigd. Een snelle keuze voor een afbreking lag wat haar betreft voor de hand. Nu kostte het vooral Jeroen emotioneel moeite dit opnieuw mee te moeten maken.

Het gesprek kent een heel open sfeer. Jeroen is een tengere rustige man die iets ouder is dan Iris en heel graag de goede keuzes wil maken. Voor zichzelf en voor hen samen. Over anticonceptie hebben zij altijd heel serieus nagedacht. Wat zij wel en niet konden en wilden gebruiken. Condooms bleek in de praktijk vaak net te veel gedoe en van de pil werd Iris depressief en labiel. Vervolgens hadden zij zich verdiept in de terugtrekmethode die zij twee jaar lang bewust hebben toegepast. Toch kwam uit die methode de eerste zwangerschap voort. Tijdens die afbreking – die plaatsvond onder een roesje – kreeg Iris het Ballerine spiraal geplaatst. Dat zij nu zwanger raakte, terwijl ze dachten dat ze adequaat anticonceptie gebruikten, was een grote frustratie. Nu willen ze een middel dat ‘echt goed’ is. In al hun spitwerk zijn zij op de GyneFix uitgekomen. Een koperspiraal dat wordt vastgehecht.

Iris en Jeroen zijn beide zogeheten KOPP-kinderen, kinderen van ouders met psychiatrische problemen. Vooral Jeroen kent daarin een sterk belast verleden. Hij is lang suïcidaal geweest, heeft geen vaste woonruimte, geen geld en is altijd zoekende. Na verschillende adressen woont hij nu een tijdje antikraak. Iris heeft psychische klachten en is erg onzeker. Als kind werd zij gepest, als tiener verkracht. Ze is suïcidaal geweest en verschillende keren in behandeling geweest. ‘Soms denk ik dat ik nog een tiener ben. Wat wil ik nou? Wat kan ik nou?’ Ze geeft aan dat ze veel bevestiging nodig heeft. Zij noemt zichzelf chaotisch, wat zij relateert aan haar ADHD. Ze krijgt nu begeleiding van een psycholoog na haar depressie van vorig jaar. ‘Langzaam kom ik daar weer uit.’

Het gesprek ontwikkelt zich in de richting van de kinderwens van Iris en Jeroen. Hoe zien zij dit voor zichzelf in de toekomst? Daar hebben zij een tijd over gepraat met elkaar. Iris zegt: ‘Ik weet het nog niet. Aan de ene kant wil ik wel kinderen, maar dan wel pas als we ze zelf stabiel zijn.’ Daarvoor noemt zij belangrijke voorwaarden, waarbij ze twijfelt of zij daar zelf ooit aan zal kunnen voldoen. ‘Kan ik kinderen wel voldoende geborgenheid bieden? Misschien wel nooit’, zucht ze. Jeroen spreekt duidelijker een ‘ja’ uit met betrekking tot zijn kinderwens. Het is prima om dat nog uit te stellen. Hij wil graag kinderen, maar dan wel met Iris. Die beslissing ligt uiteindelijk bij haar.

Jeroen en Iris zijn allebei duidelijk op de hoogte van elkaars wens. Ik merk dat daarin ook zorg naar elkaar toe is. Iris zegt: ‘Jeroen wil het heel graag en ik nu echt nog niet en misschien wel nooit. Toch hoop ik voor Jeroen van wel.’ Omgekeerd is Jeroen bezorgd om Iris. Hij zegt: ‘Als het nu toch beter is dat ik mij laat steriliseren, dan moet dat maar.’ Jeroen is vooral heel bang voor een nieuwe onbedoelde zwangerschap.

Jeroen en Iris realiseren zich heel bewust dat het krijgen van een kindje ook betekent dat je dat kindje dan iets moet kunnen bieden. ‘Wij zijn zelf niet stabiel genoeg. Dat kunnen wij niet. Financieel niet, wat huisvesting betreft niet en emotioneel ook niet.’ Ik merk dat het belangrijk is dat ik er alleen maar voor hen ben vandaag. Jeroen spreekt letterlijk uit: ‘Het is zo fijn dat ik hier gewoon mag vertellen zonder waardeoordeel. Dat je vragen stelt, meedenkt en nog eens doorvraagt.’ De connectie is gelegd. Hoeveel kennis Iris en Jeroen ook hebben, ze worstelen hier enorm mee.

We zoomen in op de details van een GyneFix spiraal. In de voorbereiding op mijn bezoek vandaag heb ik al ontdekt dat deze alleen door gespecialiseerde gynaecologen worden geplaatst. Tot mijn vreugde zag ik op die lijst een naam van een gynaecoloog staan met wie wij al samenwerken. De arts die kan plaatsen ken ik. Die relatie is voor Iris en Jeroen al genoeg om mijn vertrouwen in die arts over te nemen. Iris vraagt hoe de plaatsing in zijn werk gaat en of zij dan een roesje kan krijgen, want wat als zij in paniek raakt?

Iris geeft aan dat ze bang is dat ze gaat gillen. Dat zij de arts gaat schoppen of gaat slaan. Met andere woorden: dat ze in paniek raakt. Ze is bang voor herbelevingen van haar verkrachting op het moment dat er een dokter met een eendenbek aankomt. Ze weet niet of zij dat aandurft. We spreken af dat we alles stap voor stap zullen voorbereiden en navragen voordat de afspraak zal plaatsvinden. Jeroen zal meegaan om haar gerust te stellen. Praktisch vraagt de verwijzing nog wel om contact met haar huisarts. Dan blijkt dat dat iets is waar Iris al heel lang omheen draait. Ze is het contact met haar huisarts met betrekking tot haar zwangerschapsafbrekingen altijd uit de weg gegaan en erkent het feit dat het daar nu wel tijd voor is. Ze vraagt mij om haar eind deze week te bellen met de vraag of ze dat heeft gedaan. Die stok achter de deur zal haar helpen.

Als ik Iris aan het eind van de week bel, is zij inderdaad naar haar huisarts geweest en heeft daar een goed gesprek gehad. Ze is blij dat zij erheen is gegaan. De arts vindt de GyneFix in haar situatie een logische keuze en heeft de verwijsbrief voor haar geregeld. De afspraak bij de gynaecoloog is inmiddels gepland.

Dan ontvang ik een appje van Iris. Jeroen is helemaal ingestort. Hij werd depressief en suïcidaal en is opgenomen in de crisisopvang. Ook moet hij op zoek naar een nieuwe plek om te wonen. Als ik Iris aan de lijn krijg, is zij helemaal hyper en spreken we lange tijd met elkaar, wat haar weer tot rust brengt. De afspraak voor de plaatsing wordt verzet.

In de week naar de nieuwe afspraak krijg ik opnieuw een appje van Iris. Ze weet het allemaal niet meer, Jeroen redt het niet en ze moet nog veel doen voor haar scriptie. Ik stuur haar of ze het fijn vindt als ik langskom. Als ik binnenkom vraag ik haar direct wat er nog moet gebeuren. Even kijkt Iris mij verbouwereerd aan. Dan begint ze van alles op te noemen. We maken een lijst van wat er de komende dagen allemaal moet gebeuren voor haar studie, voor thuis, voor Jeroen en voor zichzelf. Vervolgens prioriteren we samen haar activiteiten. Iris wordt rustiger. Ze kan weer rustiger praten en krijgt letterlijk en figuurlijk weer lucht. Iris zegt dat Jeroen nu niet mee kan naar de plaatsing. Daarop bied ik aan dat ik mee kan gaan. Even kijkt ze mij ongelovig aan, waarop ik zeg: ‘Maar dan moet jij zeggen wat jij van mij nodig hebt.’

‘Wil je dat ik op je inpraat? Wil je dat ik je hand vasthoud of juist niet?’ We nemen de plaatsing letterlijk helemaal door. We bekijken filmpjes, leren dat de handeling langer duurt dan bij een regulier spiraal en dat dit voor Iris betekent dat zij langer stil moet liggen. We spreken af dat ze bij deze eerste afspraak gaat kennismaken met de gynaecoloog. Als zij wil kan er meteen tot plaatsing worden overgegaan en als zij dat niet wil, kan ze op dat moment beslissen om het niet te doen. Iris wil vooral dat het voorbij is. Zij wil mijn hand wel vasthouden en verder moet ik maar gewoon rustig tegen haar praten.

Twee dagen voor de afspraak appt Iris mij opnieuw dat zij het niet ziet zitten. Ze zit niet goed in haar vel en heeft angst voor de afspraak. Ik bel haar op en vraag haar wat haar motivatie voor het Gynefix spiraal is. Waarom ze specifiek dit wil en waarom ze dit nu wil. Ze antwoordt vanuit haar eigen motivatie. Ze weet dat de plaatsing rust zal geven wanneer deze achter haar ligt. Dit gesprek had ze weer even nodig. De avond voor de afspraak appt ze mij weer: morgenochtend hè? Ik stuur haar terug: Ja morgenochtend. 11:00 bij de ingang.

Om vijf over elf zie ik Iris nog niet. Ik app dat ik bij de ingang sta met een gele jas aan. Niet dat ze mij kan missen, maar ik zoek naar een teken van leven van haar kant. Mijn telefoon gaat. In tranen en paniek belt Iris mij dat ze het helemaal is vergeten. Rustig moedig ik haar aan en zeg ik dat er nog genoeg tijd is als zij nu op haar fietst stapt. ‘Joh, je bent er zo’, probeer ik monter. Helemaal bezweet en over haar toeren komt ze even later bij het ziekenhuis aan. We gaan even rustig zitten zodat ze op adem kan komen en lopen dan het ziekenhuis binnen. We zijn op de minuut af op tijd. In de wachtkamer moeten we nog even wachten. ‘Dan kan ik nu even ademhalen’, zegt Iris. We hebben het net over haar huidige baantje en hoe dat nu gaat als we naar binnen worden geroepen.

De gynaecoloog en ik hebben voor deze afspraak contact gehad met elkaar. Zij kent de weg die Iris en ik tot vandaag hebben afgelegd. Ze ontvangt ons rustig en neemt de tijd voor haar. Zij vraagt aan Iris waarom zij deze keuze maakt en welke vragen ze daar nog over heeft. Als de gynaecoloog vervolgens de procedure uitlegt, bevestigt Iris steeds dat zij dat al weet omdat ik dat aan haar heb uitgelegd. Dan zegt de gynaecoloog: ‘Jij mag kiezen: gaan we het proberen of niet? Of wil je toch een roesje?’ Iris wil het nu proberen. De afspraak is dat zij stop zegt als zij niet verder wil. Als ze wil rusten, als ze wil wachten of als zij wil stoppen.

Er komt een assistente de onderzoekskamer binnen om de gynaecoloog te ondersteunen, wat even een lastig moment is voor Iris. Ik ga naast haar stoel staan. Het half uur dat daarop volgt is voor iedereen bijzonder heftig en intens. Iris moet heel veel en heel hard huilen. Zij heeft tussendoor echt de tijd nodig om letterlijk op adem te komen. De emoties die bij haar vrijkomen zijn zeer heftig en komen uit een verre diepte. Nooit eerder heeft iemand zo ontzettend hard in mijn hand geknepen. Ik blijf rustig tegen haar praten en probeer haar te begeleiden bij haar ademhaling. De gynaecoloog blijft rustig en duidelijk tegen haar, benoemt steeds wat ze gaat doen en wat Iris daarbij kan voelen.

Als stap drie is geweest, weet Iris niet of zij nog door wil gaan. We geven haar de ruimte. Ze is op de helft. We vragen of ze bereid is om verder te gaan of dat ze definitief wil stoppen. Enkele minuten lang zwijgen de gynaecoloog en ik in afwachting van wat Iris besluit. Dan vraagt de gynaecoloog voorzichtig: ‘Wat denk je ervan?’ Iris wil verder. Na elke stap volgt een complete huilbui. Dan is de behandeling plotseling klaar. De echo bevestigt dat de plaatsing is gelukt.

Ik ga met Iris mee naar huis. Daar aangekomen zegt ze: ‘Weet je, het deed eigenlijk helemaal geen pijn. Het was alle spanning die eruit kwam waarom ik zo moest huilen en zoveel geluid moest maken. Wat zullen jullie wel niet gedacht hebben …’ Ze is ontzettend opgelucht dat het gelukt is. Een dag later bel ik haar op en voor ik mijn naam kan zeggen zegt Iris: ‘Ik ben zo blij dat het geweest is, dat het gelukt is!’

Ach, wat had ze het zwaar. Dat raakte mij. Wat kan een spiraal plaatsen ontzettend heftig zijn voor iemand met een beschadigd verleden. Arme vrouwen. Als je wel van seksualiteit wil genieten, bewust voor anticonceptie wil kiezen en tegelijkertijd beseft dat je dan wel hier doorheen moet … dat is heel heftig om te merken. Voor mij werd opnieuw bevestigd dat opleidingsniveau niets zegt over iemands behoefte aan begeleiding bij het uitstellen van diens kinderwens.

Faiza

Ondanks haar mondkapje herken ik haar meteen. Handig manoeuvreert Faiza de kinderwagen mijn spreekkamer binnen. Het moet bijna twee jaar geleden zijn dat zij verkeerd op mijn spreekuur stond ingepland. Ze kwam niet voor een soa-controle, maar voor een keuzehulpgesprek over haar onverwachte zwangerschap. Vandaag komt Faiza wel met de vraag of zij niet per ongeluk een soa heeft opgelopen.

Op de dag van onze eerste ontmoeting is Faiza twintig jaar oud en vijftien en een halve week zwanger. Zij is recent thuisgekomen van de Antillen, waar zij voor een stage was in het kader van haar hbo-opleiding. Ze had het daar enkele maanden goed gehad. Ze had er veel geleerd en het was er zeker leuk geweest. Haar onenightstand is alleen niet zonder gevolgen gebleven.

Ik vind het sneu voor haar dat de planning van haar afspraak niet helemaal goed is gegaan. De bedoeling was dat zij vandaag een collega van het FIOM zou spreken, die haar zou begeleiden bij het maken van een keuze over haar zwangerschap. Ik kap haar verhaal niet af, maar besluit naar haar te luisteren en te onderzoeken wat ik vandaag voor haar kan betekenen.

Faiza vertelt dat zij op de Antillen bij een gynaecoloog is geweest en zodoende haar zwangerschapsduur kent. Van haar Kaapverdiaanse ouders weet haar vader nog niet dat zij zwanger is, terwijl haar moeder haar zeer sterk afraadt om deze zwangerschap door te zetten. Faiza ervaart veel druk vanuit haar moeder, terwijl zij al veel gevoel heeft bij haar zwangerschap. Nu nog afbreken, het kind afstaan ter adoptie of plaatsing bij pleegouders? Zij kan zich daar maar moeilijk iets bij voorstellen. Tegelijkertijd twijfelt ze erg of zij de opvoeding alleen aan zal kunnen en vraagt zich af hoe zij haar opleiding dan af moet maken. In haar omgeving heeft zij wel gezien dat dat dan niet eenvoudig is.

Daarnaast heeft Faiza veel concrete vragen. Hoe zit het financieel met een kind en wat moet je praktisch allemaal regelen? Ik besluit om mijn collega van Voorzorg, die dagelijks jonge meiden begeleidt vanaf hun zwangerschap tot het moment dat hun kind twee jaar oud is, hierbij te betrekken. Verder regel ik voor haar dat zij morgen wel met iemand van het FIOM kan praten over haar keuze. De indruk die ik intussen van haar heb is dat zij heel goed weet wat ze wel en niet wil, maar nog zoekende is naar de onderbouwing van haar keuze. Voor mij verdwijnt Faiza weer uit beeld.

Tot vandaag dan. Niet alleen herken ik Faiza direct, ook zij herinnert zich mij meteen van onze vorige ontmoeting. Haar kinderwagen verraadt de uitkomst van haar keuze. Sindsdien is er veel gebeurd. Ze is door haar ouders het huis uitgezet en heeft een tijdje bij haar oma gewoond. Inmiddels woont ze samen met twee anderen in een crisisopvang. Haar studie ontwikkelt zich moeizaam in het eerste jaar waarin vanwege COVID alles online moet. Van de crèche kan zij geen gebruik maken. Dat zij hierdoor haar studie niet af kan maken is kennelijk niet belangrijk.

Ik kijk met haar terug op hoe zij destijds haar keuze heeft gemaakt en daar heeft Faiza een positieve herinnering aan. Ze is blij met haar keuze en ook met de manier hoe zij deze toen heeft gemaakt. Nu komt ze voor een soa-test.

In de vragenlijst die zij voorafgaand aan deze afspraak heeft ingevuld zie ik dat Faiza momenteel geen anticonceptie gebruikt. Als ik haar daar naar vraag, reageert zij eerst afwijzend: ‘Ik ga nu toch geen seks meer hebben en heb geen anticonceptie nodig.’

In mijn hoofd ben ik even verbouwereerd en mijn gedachten ratelen: Hoe kan dit nou toch? Faiza is een slimme meid, zij is eerder onbedoeld zwanger geraakt en komt nu voor een soa-test omdat zij onveilig seks heeft gehad. Daarbij heb ik collega’s van Voorzorg – van wie ze nog steeds begeleiding krijgt – getraind in het bespreekbaar maken van kinderwens, seksualiteit en anticonceptie. Hoe kan het nou dat dit blijft liggen?

Ik besluit eerlijk tegen haar te zijn en benoem in alle rust: ‘Je zegt dat het jou niet overkomt. Hoezo overkomt het je niet? Weet je nog de vorige keer dat je hier was …?’ Er valt een stilte. Faizas uitdrukking verandert. Deze ene vraag zet haar duidelijk aan het denken. Ik laat haar even. En dan zegt ze: ‘Je hebt gelijk … Ik gebruik niks en dit kan me weer gebeuren.’

In de navolgende weken steek ik veel energie in het onderhouden van contact met Faiza. Het verloopt wisselvallig. Dan reageert ze weer wel, dan weer niet, of ik nu bel, app of mail. Ze heeft inmiddels voor een spiraaltje gekozen, maar de gang naar haar huisarts komt niet van de grond. Ik stel voor om met haar mee te gaan, maar ze voelt meer voor het idee om haar situatie vooraf op papier aan haar huisarts toe te sturen, zodat zij niet alles meer hoeft te vertellen. Als ik haar later weer spreek, is er opnieuw wat tussengekomen en verzucht Faiza dat iedereen zich wel erg met haar bemoeit. En ik snap haar. We besluiten haar anticonceptiewens onderdeel van haar reguliere begeleiding te maken. Ik leg contact met de collega’s van Voorzorg en praat hen bij over onze stappen tot nu toe en wat de wensen van Faiza zijn.

Als verpleegkundige seksuele gezondheid heb ik in het verleden heel veel gesprekken gevoerd over het gebruik van anticonceptie. Nu ik tegenwoordig niet meer start bij die vraag naar anticonceptie, maar vraag of ik mag praten over de kinderwens van de ander, merk ik dat ik een totaal ander gesprek heb. Er ontstaat veel meer ruimte bij cliënten, zij gaan nadenken over wat zij voor zichzelf willen, wanneer zij dat zouden willen, wat dat nu voor hen zou betekenen. Het verandert het startpunt van ons gesprek, én de manier waarop ze nadenken over hun eigen keuzes, volledig.

Shanice

In de aanmelding van de gynaecoloog staat weinig informatie. Of ik contact wil opnemen met Shanice, een 26-jarige vrouw die bij haar is geweest voor een medicamenteuze afbreking van haar zwangerschap. Voor de derde keer. Zij noemt ‘financiële problemen’ als oorzaak voor het feit dat Shanice geen anticonceptie gebruikt. Als er meer problemen zouden spelen had deze gynaecoloog – die ik goed ken – dat vast aan de aanmelding toegevoegd. Ik ga zien wie ik aantref.

Shanice weet goed wie ik ben als ik haar opbel om een afspraak te maken. Zij pakt meteen haar agenda erbij. Komende week heeft zij een vakantie gepland, maar daarna wil ze graag met mij in gesprek om te verkennen welke mogelijkheden er voor haar zijn. Het programma is haar duidelijk en zij vindt het fijn als ik uitleg kan geven over verschillende anticonceptiemiddelen en daar mogelijk financieel bij kan ondersteunen. Ik ben verrast door haar energie en vriendelijkheid en de snelheid waarmee we de afspraak maken.

De dag voor onze afspraak krijg ik een appje van Shanice dat het door school niet lukt om de afspraak door te laten gaan. Ze vraagt of we deze week misschien kunnen bellen. Twee dagen later heb ik haar weer aan de telefoon.

‘Wat voor opleiding doe je eigenlijk?’ vraag ik in reactie op Shanices excuses dat zij de vorige afspraak moest afzeggen. ‘Ik zit in mijn eerste jaar om te gaan werken met specifieke doelgroepen en loop momenteel stage op een dagbesteding van een zorginstelling. Dat is best wel druk en even heel rommelig allemaal. Ik combineer mijn opleiding met de zorg voor mijn twee kinderen en moet ook allerlei opdrachten voor school maken, dus ik krijg het soms niet helemaal goed gepland.’

Financieel is het ook niet altijd even makkelijk met alleen haar studiefinanciering en wat zorgtoeslag. Shanice wil graag een nieuw anticonceptiemiddel, waarbij ze twijfelt tussen een spiraaltje en een Implanon, maar kan dat eigenlijk niet betalen. Met haar bewindvoerder wil ze dat liever niet bespreken, dat vindt zij te privé.

‘Ik zou het wel heel fijn vinden als je langskomt om uitleg te geven over deze middelen en hoe dat dan via Nu Niet Zwanger gaat. Ik vind dit heel belangrijk dus ik wil dit wel heel graag doen. Er is namelijk best wel veel gebeurd.’

‘Wat bedoel je precies?’ vraag ik. ‘Heeft dat te maken met de verwijzing van het ziekenhuis en waarom je daar was?’

‘Ja, dat opnieuw innemen van die medicijnen heeft er wel ingehakt’, hoor ik Shanice zeggen, terwijl op de achtergrond de vertraging van de volgende trein door de intercom van het station klinkt.

Op de ochtend van het huisbezoek check ik bij Shanice of de afspraak om elf uur nog steeds uitkomt. Dat doe ik eigenlijk altijd, om te voorkomen dat ik voor een dichte deur sta of dat ik iemand overval met mijn komst als hij of zij de afspraak is vergeten. Ik krijg een duimpje omhoog terug.

Vanuit het trappenhuis kom ik in een gangetje met vier deuren en zie ik een kleine, verlegen, jonge vrouw onzeker in de deuropening staan. Haar verschijning is totaal anders dan de indruk die ik via de telefoon van haar had. Onder haar donkere krullen taxeren haar ogen mij. Ze is merkbaar op haar hoede.

Shanice ontvangt mij in een keurig verzorgde flat. Ik zie een keuken, een woonkamer en een slaapkamer die zij met haar kinderen deelt. Ze biedt me iets te drinken aan en ondanks haar onderzoekende blik raken we gelijk in gesprek. Ik vertel dat ik zelf al lange tijd in de stad woon, maar deze wijk eigenlijk niet zo goed ken.

‘Voor mij is het ook allemaal vrij nieuw. Ik kom hier oorspronkelijk niet vandaan.’

Dat maakt me nieuwsgierig. ‘Hoe ben je hier dan terecht gekomen? Heb je hier familie?’

‘Nee, noodgedwongen. Ik zit hier via een Blijf-van-mijn-lijfhuis vanwege mijn ex, de vader van mijn kinderen.’ Ze zegt het neutraal. Alsof het niet over haarzelf gaat. Ik heb even tijd nodig om te schakelen. ‘Dat lijkt me best ingewikkeld, als je met twee kinderen ineens ergens terechtkomt waar je niet bent opgegroeid. Hoe is dat? Heb je hier mensen om je heen?’ Shanice vertelt dat zij hard aan haar nieuwe plek heeft gewerkt. Door met een opleiding te starten en een stageplek in de stad te regelen heeft ze nieuwe mensen leren kennen. Zij heeft ook nog contact met haar familie in haar oorspronkelijke woonplaats.

‘Je hebt twee kinderen, beiden van je ex en je bent nu drie keer in het ziekenhuis geweest voor een zwangerschapsafbreking. Hoe is dat gegaan?’ Shanice probeert een relatie op te bouwen met een nieuwe partner, maar vindt dat nog heel moeilijk. ‘Komt dat door je situatie met je ex-partner?’ vraag ik. Dan opent Shanice haar wereld voor mij.

‘Ik leerde hem kennen toen ik zeventien was en dacht een stabiele relatie met hem te hebben, al was het op afstand. Ik was zo druk op school en met andere dingen dat ik regelmatig mijn pil vergat. Toen was ik ineens zwanger. Dat overviel mij en daardoor werd onze relatie ineens een stuk serieuzer. Ik woonde nog gewoon bij mijn moeder. Tijdens mijn zwangerschap werd mijn vriend opgepakt door de politie en moest hij gaan zitten. Dat gebeurde in die tijd regelmatig omdat hij zijn verkeersovertredingen niet betaalde. Daar vond ik niet zoveel van.

Ik was zeven maanden zwanger en werd gebeld door een vrouw die mij bij haar thuis uitnodigde. Het was belangrijk, zei ze. In haar woonkamer stonden allemaal foto’s van mijn vriend met haar en hun kinderen. Hij leidde een leven met hen waar ik niks van wist. Hij zat niet in de gevangenis vanwege verkeersovertredingen, maar vanwege huiselijk geweld en bedreigingen. Ik was in de war. Ik begreep het niet.

Mijn vriendin en mijn moeder waren bij mijn bevalling aanwezig. Mijn vriend zat nog vast. Nadat hij vrijkwam was hij terug in mijn leven. Die vrouw was zijn ex die hem niet kon loslaten en de rest had zij verzonnen, zei hij. Ik geloofde hem, denk ik …, of ik wilde dat misschien. Onze relatie zette zich voort.

Ondanks mijn twijfels over de waarheid was hij wel weer gewoon mijn vriend en de vader van mijn kind. Hij was dwingend in de manier waarop hij ons gezin wilde opbouwen. Financieel hadden we het moeilijk, maar hij zei dat hij mij niet kon helpen. Soms was hij een tijd uit beeld en als ik hem dan vragen stelde over waar hij was, werd hij agressief. Hij heeft mij verschillende keren geslagen. Ik raakte opnieuw zwanger. Dat was niet gepland, ik was weer de pil vergeten. Ik had te veel aan mijn hoofd en kon het niet over mijn hart verkrijgen om die zwangerschap af te breken. Hij dreigde mij dat hij mij zou vermoorden als ik dat wel zou doen. En ik geloofde hem. Uiteindelijk kwam ik in een Blijf-van-mijn-lijfhuis terecht.

Hij beloofde beterschap, maar ik kwam tot de ontdekking dat er behalve die eerste vrouw nog meer vrouwen waren die kinderen van hem hadden waar hij zich ook agressief naar gedroeg. We hebben onderling contact met elkaar en proberen onze kinderen bij elkaar te brengen. In totaal zijn dat er meer dan je op één hand kunt tellen. Kinderen van een obsessieve, agressieve vader die zonder hem opgroeien. Elke keer gaat zijn focus op een nieuwe moeder en nieuwe kinderen, waarbij hij stalkt, dreigt en agressief is. Ik ben de laatste in die rij.’

Shanice vertelt haar verhaal rustig. Ik merk dat ik niet de eerste ben aan wie zij dit verhaal vertelt. Ze plaatst het haast buiten zichzelf en daarom vraag ik haar of zij hulp heeft gekregen. ‘Ik heb veel baat gehad bij de psychologische ondersteuning die ik vanuit het Moeder-kindhuis heb gekregen om hiermee verder te kunnen. Uiteindelijk heeft hij mij zo mishandeld dat hij is opgepakt en ik moest verhuizen naar een totaal andere woonplaats. Hij heeft een contact- en omgangsverbod gekregen zodat ik hier een nieuwe start kon maken.’

‘Het eerste half jaar is mij hier met begeleiding veel gelukt. Mijn kinderen zijn drie en vier. De oudste gaat hier naar school en de jongste naar de opvang. Zelf ben ik ook aan een opleiding begonnen. Met iedereen heb ik afspraken gemaakt over de veiligheid van de kinderen en dat niemand anders dan ik de kinderen mag ophalen …’ Shanices stem wordt zachter. Haar blik verandert. ‘Toen stond-ie ineens voor me.’

Ze fluistert nu bijna. ‘Het was half negen ’s ochtends, ik bracht de kinderen naar school. Ik liep achter de buggy met de oudste naast mij en hij raakt mij vol in mijn gezicht. Hij sloopt mijn telefoon en schopt mij in elkaar. Terwijl ik op straat lig, zie ik de nieuwe laarsjes aan de voetjes van mijn jongste. Die met bloemetjes die zij zo graag wilde. Twee omstanders deden niks. Ik heb mijn spullen bij elkaar geraapt en ben naar huis gegaan. Ik heb de kinderen afgemeld op school en de politie is gekomen. De agenten hebben contact gehad met alle betrokken partijen, maar niemand wist waar hij was of kon zijn. Een week later heeft hij bij mij ingebroken. Hij heeft mij weer gevonden. Gelukkig zit hij nu vast. Via via had hij een kamer in de stad en hield hij mij al een tijd in de gaten. Zijn dreiging richt zich gelukkig op mij en niet op de kinderen. Hij neemt mij alles kwalijk. Hij doet alsof ik ervoor heb gezorgd dat hij nu in deze situatie zit. Hij voelt dat ik niet meer van hem ben. Ik probeer mijn toekomst op te bouwen maar heb het gevoel dat elke dag de laatste kan zijn. Dat is ook de reden dat ik nu geen kind wil en niet zwanger kan zijn. Als het niet van hem is, zal hij het nooit accepteren en is het kind niet veilig. Mijn oudste twee zal hij nooit iets aandoen. Met twee kan ik vluchten, maar met een baby in de wagen kan ik dat niet. Hij zal die baby iets aandoen omdat het niet van hem is.’

Ik voel mij hol vanbinnen. De onrust en angst waarin Shanice moet leven raken me enorm. Dat ze nog ruimte heeft om dit soort gesprekken met mij te voeren … Dat ze me niet alleen figuurlijk maar ook letterlijk binnen durft te laten … Shanice voelt zich nergens veilig.

Ik zeg tegen Shanice dat ik onder de indruk ben van haar verhaal en van de ongelooflijk moeilijke keuzes die zij moet maken, en ook dat dit een heel ander verhaal is dan ik hoorde bij haar verwijzing. In die verwijzing ging het alleen over geld.

‘Ja, dit ga ik natuurlijk ook niet tegen iedereen vertellen.’

‘Waarom vertel je het nu wel tegen mij?’

‘Je stelt de juiste vragen’, reageert Shanice. ‘Je vraagt hoe ik hier terecht ben gekomen. Ik zie er misschien uit als negentien en met mijn twee kleine kinderen en mijn donkere huidskleur voel ik vaak afkeurende blikken. Weer zo’n tienermoeder die haar zaken niet op orde heeft. Maar dat ben ik niet. Ik werk hard aan mijn toekomst, wil het beste voor mijn kinderen en wil er álles aan doen om te zorgen dat zij niet het slachtoffer worden van deze situatie.’

Het verhaal van Shanice beheerst de ruimte. De tijd lijkt tot stilstand te zijn gekomen. ‘Wat wil je doen?’ vraag ik haar. ‘We kunnen het nu over verschillende anticonceptiemiddelen hebben, maar is het niet beter als ik daar een keer voor terugkom?’ Dat lijkt Shanice ook fijner. We maken een nieuwe afspraak en ik laat wat informatiemateriaal bij haar achter met de opmerking dat zij ernaar kan kijken als haar hoofd ernaar staat. ‘Zo niet, dan hebben we het daar de volgende keer gewoon over.’

Langzaam loop ik de trap af naar beneden en besluit een extra rondje om te rijden voordat ik weer naar mijn kantoor terugga.

Vanwege haar drukte met school en haar stage spreek ik Shanice de volgende keer telefonisch. Ze heeft het fijn gevonden om haar verhaal te kunnen vertellen. Dat voor mij duidelijk is waarom zij in deze situatie zit. Dat ze heel erg haar best doet om er wel iets van te maken, ook al zal ze nu weer naar een andere plek moeten verhuizen. De informatie die ik heb achtergelaten heeft ze allemaal gelezen en ze zou graag een Implanon willen. Dat lijkt haar het minst ingrijpend en dan kan zij in die drie jaar haar opleiding afronden, een baan vinden, een stabiele thuissituatie opbouwen en daarna hopelijk nieuwe keuzes maken.

Ik zet alles voor Shanice in werking en blijf via de app met haar in contact over praktische zaken. Alles is duidelijk en ze is mij dankbaar. De volgende dag kan zij voor haar Implanon terecht. Dan zie ik die ochtend een appje van een huilend poppetje dat zij ’s avonds laat nog heeft gestuurd. Haar vriend had haar toen net verteld dat twee dagen eerder het condoom kapot was gegaan. Nu is er paniek en heeft zij een morning-after pil nodig. Aan de telefoon klinkt haar boosheid door, maar is zij ook praktisch. Voor haar stage komt zij toch langs haar huisartsenpraktijk en zij zal daar bespreken wat het verstandigste is. Die middag laat zij weten dat zij een morning-afterpil heeft gekregen en moet wachten op haar volgende menstruatie voordat de Implanon geplaatst kan worden. Shanice is teleurgesteld nu weer te moeten wachten.

Want Shanice wil verder. Met school, haar stages, haar toekomst. Ze ervaart veel steun vanuit de instanties die haar begeleiden. Nu haar ex in detentie zit, heeft ze tijdelijk rust. Hoe lang ze daarvan kan genieten weet ze niet. Letterlijk zegt ze: ‘Ik ben nu de laatste. De focus ligt nog op ons. Soms denk ik: kwam er maar iemand na mij. Al gun ik dit niemand.’

Shanice geeft zich niet gewonnen, maar er hangt een donkere schaduw over haar heen.

Cathy & Leroy

Wat kan het verschil toch groot zijn tussen iets zeggen en iets doen. Cathy vindt het zwaar om haar dochtertje op te voeden. Ze is net twintig jaar, net als haar vriendje Leroy. Samen wonen ze bij zijn moeder in huis. Cathy had nu nog geen kinderwens. Ze was gestopt met de pil omdat zij die regelmatig vergat en dacht dat zij toch niet zwanger zou raken. Niet omdat ze kinderen wilde.

De verloskundige heeft na overleg met Cathy aan mij gevraagd of ik contact met Cathy wil opnemen als zij is bevallen. Enkele weken na haar bevalling bel ik haar op. Ik stel mij voor, vraag hoe het met haar gaat en leg uit dat ik op verzoek van haar verloskundige contact opneem. Cathy klinkt timide en bevestigt dat zij het goed vond dat er iemand zou bellen. Ze vindt het geen probleem als ik morgen bij haar langskom. Via WhatsApp bevestig ik de afspraak met mijn naam en de toevoeging dat zij mij altijd mag bellen of appen met vragen.

De volgende ochtend krijg ik een appje van Cathy: Goeiemorgen, het komt toch niet helemaal goed uit vandaag. Zou het misschien ergens volgende week kunnen? Natuurlijk kan dat en ik app een nieuw voorstel, waar zij niet op reageert.

Tweeënhalve week later heb ik opnieuw telefonisch contact met Cathy. Ze zegt dat ze een huisbezoek niet nodig vindt, wel is het prima dat we telefonisch wat doorpraten. ‘Ik had niet verwacht dat een kindje zo zwaar zou zijn’, verzucht Cathy als ik vraag hoe het met haar gaat. ‘Ik wil weleens blijven liggen ’s ochtends.’ Haar kindje is nu zes weken oud.

Cathy wilde nog geen kinderen en haar zwangerschap kwam onverwacht. ‘In het begin wist ik niet eens dat ik zwanger was, ik was altijd al onregelmatig ongesteld. Ik had wel buikkrampen.’ Een tijdje had zij de pil gebruikt. Die had ze op zich wel als prima ervaren, maar ze vergat hem gewoon vaak. Na een tijdje was ze er maar mee gestopt. Andere maatregelen om een zwangerschap te voorkomen nam ze niet. ‘Ik dacht dat ik toch niet zwanger kon worden.’

Cathy woont samen met Leroy bij zijn moeder. ‘Hij wilde wel graag vader worden.’ De zorgtaken wisselen zij af, dat gaat wel oké, vertelt ze. Ze wil niet nogmaals snel zwanger worden. ‘Ooit wil ik wel een tweede kindje, maar nu echt nog niet.’ Ik stuur Cathy een link naar de Anticonceptiewijzer, zodat zij deze samen met Leroy eens rustig kan bekijken. Zo kan ze kijken wat het best bij haar past. ‘Er is meer dan de pil die je ooit hebt geslikt.’ Ze zegt dat de anticonceptiepleister haar wel interessant in de oren klinkt en wil het ook met haar schoonmoeder bespreken. We maken de afspraak dat ik haar over twee weken terugbel om te vragen wat zij graag wil. Voordat we het gesprek beëindigen, hebben we het nog over het risico dat ze op dit moment opnieuw zwanger kan raken als ze seks heeft.

Hoi, ik ga toch maar niet aan een anticonceptiemiddel appt Cathy mij twee weken later. Het verrast me omdat ze eerder zo duidelijk had aangegeven dat zij het nu echt heel zwaar had. Dat ze ’s morgens het liefst in bed bleef liggen en zich niet voor kon stellen hoe dat met twee kinderen zou moeten. Omdat het met andere woorden haaks staat op wat ze mij eerder zelf heeft gezegd app ik haar of het goed is dat ik even met haar bel. Ok stuurt ze terug.

‘Mijn vriend wil graag een tweede kindje’, legt Cathy mij uit als ik haar aan de telefoon heb. ‘We hebben het er samen over gehad en hij wil graag een tweede.’ Ik vraag aan haar hoe dat voor haar is. ‘Ik vind het eigenlijk te druk’, bekent ze. Dan blijkt dat Leroy naast haar op de bank zit en ik vraag aan Cathy of ik hem ook even mag spreken. Dat is prima en de telefoon wordt doorgegeven.

Ik feliciteer Leroy met de geboorte van hun dochtertje en vraag hoe het met hem is. Leroy vindt hun dochtertje geweldig. Ik verken wat hem vooral gelukkig maakt en zijn antwoord is dat zij heel lief lacht. Nu al een tweede lijkt hem leuk omdat ze dan lekker dicht op elkaar zitten zodat het net een tweeling zal lijken. Een minder leuke kant vindt hij het huilen.

Leroy weet wel dat Cathy het heel druk vindt, zeker in combinatie met haar school. Leroy werkt in de bezorging en is nu vooral in de ochtend en de avond aan het werk. Tussendoor ondersteunt hij Cathy. Eigenlijk wil Leroy liever hele dagen gaan werken, omdat deze baan niet genoeg betaalt. Dat betekent wel dat Cathy er alleen voor komt te staan, terwijl zij het al heel druk heeft. ‘Hoe zie jij dat dan?’ vraag ik aan Leroy. ‘Dan moet ze aan de anticonceptie’, zegt hij ineens, ‘maar de pil is dan niet handig, want die vergeet ze steeds.’

Dan krijg ik Cathy terug aan de telefoon. Ik ben nog wat verbaasd door de wendingen die het gesprek elke keer neemt en besluit nu vooral rustig aan te doen, zodat Cathy de tijd kan nemen om zelf een bewuste keuze te maken. ‘Zal ik gewoon eens langskomen om het er samen over te hebben?’ pols ik Cathy voorzichtig. Dat lijkt haar een fijn idee.

Een week later app ik Cathy om onze afspraak van die middag nogmaals te bevestigen. Kun je een andere keer? stuurt ze terug. Ik vraag wanneer het haar wel uitkomt en ze stuurt: Eigenlijk altijd, alleen niet als ik een afspraak heb.

Een paar dagen later krijg ik opnieuw een appje van Cathy. Hoe het in zijn werk gaat als ze die Implanon niet kan betalen. Zonder aanleiding vraagt ze hiernaar en ik ben benieuwd waar deze vraag nu ineens vandaan komt. We appen heen en weer.

-Vanwaar je vraag?

-Omdat jij daar iets van hebt gezegd.

-Heb je er over nagedacht?

-Ja ik wil dat staafje misschien wel.

-Zal ik nu langskomen?

-Ok.

De huizen in de rij hebben rommelige tuinen. Bij het huisnummer dat Cathy heeft doorgegeven zijn de gordijnen dicht. Zij doet open en Leroy zit in de huiskamer. Een jongetje van een jaar of twaalf kijkt mij verstoord aan en wordt gesommeerd om weg te gaan. Het blijkt het broertje van Leroy te zijn. Boven hoor ik een kindje huilen. De moeder van Leroy is boven bij hun dochtertje. In de kamer staan een box en een kinderwagen. Veel speelgoed ligt er niet. Het huis was nog niet berekend op de komst van een kleine.

Cathy heeft haar donkere haren strak in een knot. Ze is goed verzorgd en minder timide dan zij aan de telefoon overkwam. Cathy en Leroy zeggen nu beiden pas een volgend kindje te wensen als ze eerst een aantal dingen op orde hebben. Ze zouden liefst een eigen huis hebben, zorgen dat Cathy klaar is met haar opleiding en Leroy beter werk heeft. Cathy volgt nu de opleiding tot helpende in de zorg en is daar dit jaar klaar mee. Daarna wil ze graag verder leren om medisch secretaresse te kunnen worden. Leroy heeft zijn baan als bezorger opgezegd; dat verdiende te weinig voor iemand van twintig, vond hij. Zij hebben nu geen eigen inkomsten, maar Leroy heeft geïnformeerd naar een opleiding waarbij hij vier weken moet leren en tien weken werkt. Daar moet hij een uitkering voor hebben, maar hij weet niet meer zo goed wie hem bij de gemeente nou wat precies heeft verteld. Het kwam op hem vooral over als een hoop gedoe en hij heeft er verder nog niks mee gedaan.

Cathy en Leroy zijn duidelijk over hun kinderwens. Het is nu nog te vroeg voor een tweede. Opnieuw met de pil beginnen lijkt hen beiden geen goed idee. Cathy weet van zichzelf dat ze daar gewoon niet zo goed in is. Vaginaal wil Cathy ook niks, een ring of spiraal ziet zij niet zitten. De pleister en de Implanon blijven nog op tafel.

We bespreken hoe ze nu voorkomen dat Cathy zwanger raakt. Leroy vindt condooms helemaal niks, waar Cathy op haar beurt weinig bezwaar tegen heeft. Leroy beslist dat condooms niks voor hen is. Hij zorgt er wel voor dat hij niet in haar vagina klaarkomt, zegt hij.

Cathy neigt naar de Implanon, maar ze heeft geen idee of dat via haar huisarts geregeld kan worden. Zij zit pas bij deze huisarts sinds zij bij Leroy is ingetrokken. Ik zeg dat ik wel kan navragen wat er bij haar huisarts mogelijk is als zij weet wat zij wil hebben.

Ik ben eruit appt Cathy. Doe mij maar een Implanon. Na een aantal telefoontjes bel ik Cathy op dat zij terecht kan bij een huisarts uit mijn netwerk omdat haar eigen huisarts geen Implanon plaatst. Die locatie is wel twintig kilometer verderop, maar dat is geen probleem zegt Cathy en ik neem de details met haar door. Later die middag appt ze mij met de vraag of ik denk dat Leroy mee naar binnen mag. Ik stuur haar terug dat ik verwacht van wel, maar dat zij dat het best even zelf checkt van tevoren.

De volgende dag app ik of de plaatsing gelukt is, waarop Leroy mij terugbelt. ‘We moesten een half uur wachten en toen werden we door een man geroepen. Dat wilde ik niet en toen zijn we weggegaan. Ik wil niet dat een man aan Cathy zit.’ Ik luister naar zijn verslag en vraag hem wat nu de volgende stap is. Leroy stelt voor dat hij een nieuwe afspraak maakt en dan vraagt of een vrouwelijke huisarts het kan plaatsen. ‘En wat als die er niet is?’ vraag ik hem. ‘Dan gaan we dit keer wel samen naar binnen,’ zegt Leroy. Hij gaat dit zelf regelen.

Leroy belt mij opnieuw terug. Hij heeft drie keer gebeld, maar komt er niet doorheen. Hij vraagt of ik misschien kan bellen. Via de overleglijn krijg ik te horen dat er inderdaad alleen mannelijke huisartsen zijn die een Implanon plaatsen. Ik krijg de huisarts aan de lijn die de situatie begrijpt en toezegt dat Leroy natuurlijk mee naar binnen mag. Hij maakt een notitie in het dossier.

Drie dagen later is Cathy heel vrolijk aan de telefoon. ‘Ik voelde er helemaal niks van! Het ging heel makkelijk, Leroy mocht mee naar binnen en eigenlijk stond ik ook zo weer buiten. Het ging supersnel! Ik heb geen pijn en nergens last van.’

Als ik de telefoon neerleg, besef ik me hoe vaak ik dit eigenlijk tegenkom. Hoe vaak meiden helemaal geen kinderwens hebben, maar geen adequate maatregelen nemen om te voorkomen dat ze zwanger raken. Elke keer valt mij weer op dat lang niet iedereen automatisch tot actie komt na het nemen van een besluit. Er zitten nog zoveel stappen tussen zeggen dat je iets niet wil en daar vervolgens ook naar handelen.

Sonja

Sonja is een jonge vrouw van bijna dertig. Zij werd moeder toen ze amper twintig was. Samen met haar dochtertje en hun twee katten woont zij sinds een jaar in een extreem opgeruimd flatje. Voor die tijd woonden zij nog bij haar moeder. Sonja werkt hard aan haar toekomst. Zij wil goed voor zichzelf en haar dochtertje kunnen zorgen. Daarom is zij nu bezig met de opleiding voor helpende in de zorg.

De huisarts meldde Sonja bij mij aan. Deze had haar alweer naar de abortuskliniek verwezen, vermeldde dat zij alleenstaand is, een bewindvoerder heeft en in de schuldhulpverlening zit. Als ik telefonisch contact leg met Sonja bel ik niet gelegen. Haar dochtertje is thuis en in haar bijzijn wil zij telefonisch niet praten over het onderwerp waar ik voor bel. Nu is ze druk bezig. We maken een afspraak voor een moment een week later, als haar dochtertje op school zit.

Gastvrij laat Sonja mij binnen en ook haar katten verwelkomen mij. Ze noemt hun namen en zegt erbij dat ze hen binnenkort wil laten steriliseren. Terwijl ik op haar bankje ga zitten vraagt Sonja wat ik wil drinken. Ze heeft een verzorgd uiterlijk, is netjes gekleed en leuk om te zien. Ze is een beetje zenuwachtig en gespannen, maar verwachtte mijn bezoek wel. Zij maakt een sterke, zelfbewuste indruk op mij. Ze straalt uit dat zij haar zaakjes goed voor elkaar heeft en alles zelf wel kan regelen. Even vraag ik mij af of het wel klopt dat ik hier vandaag bij haar op bezoek ben.

De dag dat ik Sonja belde was zij nog zwanger, nu ik naast haar op de bank zit heeft zij enkele dagen geleden haar derde abortus ondergaan. Ze heeft het hier nog zichtbaar moeilijk mee. Wanneer ik haar vraag hoe het nu met haar gaat, vindt zij dat heel moeilijk. Dat houdt ze op slot en ze praat daar snel overheen. Zij wil graag naar wat zij als doel ziet voor dit gesprek: ervoor zorgen dat zij niet weer zwanger raakt.

Sonja heeft geen vaste relatie, maar wel af en toe seksueel contact. Sinds de geboorte van haar dochtertje is Sonja drie keer zwanger geraakt en drie keer was dat niet de bedoeling. Misschien dat zij in de toekomst nog wel een tweede kind wil, maar nu zeker niet. Dat kan ze nu niet aan, zij heeft het al druk genoeg met haar dochter, zegt ze zelf. Haar prioriteit ligt nu bij het zorgen voor een goede toekomst voor hun tweeën.

Ik merk dat ik nog niet heel dicht bij Sonja mag komen. Ze schermt haar emoties af en is niet heel breedsprakig. Wel heeft zij haar aandacht goed bij ons gesprek en vliegt ze niet alle kanten uit, in tegenstelling tot wat ik nogal eens gewend ben van cliënten. Toch merk ik gaandeweg dat er achter haar sterke presentatie nog een andere Sonja schuilgaat. Het is toch niet zo gek dat ik juist bij haar terecht ben gekomen vandaag.

Sonja heeft haar zinnen gezet op een Implanon, waar zij een vriendin positief over heeft horen vertellen. Verder kan zij mij daar niet heel veel over vertellen en wanneer ik haar kennis aanreik, zegt ze veel ‘oh ja, oh ja’, om vervolgens snel weer verder te gaan. Ze spreekt niet heel logisch en ook niet heel chronologisch en wil mij vooral het idee geven dat ze het allemaal zelf wel zal regelen.

Ik verken met haar welke ervaring zij heeft met voorbehoedsmiddelen om ervoor te zorgen dat ze niet zwanger raakt. ‘Ja ik heb weleens vaker geprobeerd om voor te behoedelen en heb een half jaartje de prikpil gebruikt, maar dat vond ik heel onnatuurlijk.’ Dat moest iets anders worden, maar tot een keuze had dat niet geleid.

Een spiraaltje heeft Sonja weleens geprobeerd, maar het was de huisarts niet gelukt om dit te plaatsen. ‘Daar heb ik echt een trauma aan overgehouden, dat wil ik echt niet nog een keer.’ Daar is dat onderwerp wat haar betreft ook direct mee afgesloten. De Implanon kent zij van een vriendin. Dat lijkt haar wel wat. De positieve ervaring van haar vriendin geeft Sonja een veilig gevoel. Een middel waar ze op kan vertrouwen. Dat het in haar arm wordt geplaatst in plaats van in haar vagina spreekt haar erg aan en ook dat je er drie jaar mee vooruit kan lijkt haar fijn. ‘Niet dat je na een maand weer moet.’ Zij heeft dit nog niet met haar huisarts besproken en weet niet of deze dit middel kan plaatsen.

Ze belt de huisartsenpraktijk waar ik bij ben en ik krijg te zien hoe Sonja haar zaken probeert te regelen. Als ze de assistente aan de lijn krijgt, vraagt ze direct of ze een Implanon kan krijgen, zonder dat zij dat introduceert of uitlegt. Als zij een ‘nee’ te horen krijgt, eindigt het gesprek. Sonja weet ook niet of ze dit middel wel kan betalen en ik vraag haar hoe zij verzekerd is. Dat weet zij niet en we zoeken dit vervolgens samen uit. Ze belt met haar verzekering en al snel is duidelijk dat daar niks te halen valt. Met haar bewindvoerder heeft ze app-contact, maar deze reageert tijdens mijn bezoek niet op haar vraag.

Enkele dagen later spreek ik Sonja aan de telefoon. Zij heeft nog geen antwoord gekregen van haar bewindvoerder en weet nu niet wat de volgende stap moet zijn. Als ik vraag wat ze ervan vindt als ik contact probeer te leggen, draagt ze dit maar wat graag aan mij over. Waar ze eerst zo duidelijk wilde laten blijken alles zelf voor elkaar te kunnen krijgen, geeft ze het nu even makkelijk aan mij af.

De bewindvoerder en ik kennen elkaar niet, maar hij is heel bereidwillig om samen te werken en vindt het fijn dat ik bel. Hij denkt mee en komt zelf ook met ideeën over hoe Sonja kan sparen voor haar anticonceptie. De apotheek stelt zich eveneens flexibel op en heeft genoeg aan een bevestiging van de bewindvoerder om het middel aan Sonja te verstrekken.

Ik bespreek alles met Sonja. De plaatsing van de Implanon staat gepland tijdens mijn vakantie. Ik bied aan dat een collega mee kan gaan als ze dat prettig vindt, maar dat is niet nodig. Wat ze zelf kan doen, wil ze ook graag zelf doen.

Terug van mijn vakantie heb ik weer contact met Sonja. Zij is tevreden over de Implanon. Dat ze die nog had moeten ophalen bij de apotheek had ze niet goed begrepen, waardoor zij zonder middel bij de huisarts had gestaan. Die had hier begrip voor en nadat Sonja de Implanon bij haar apotheek had opgehaald, kon zij meteen bij haar huisarts terug de spreekkamer in, waar het middel werd geplaatst.

Het verhaal van Sonja treft mij heel erg. Zelf vraagt zij niet om hulp, maar zij had dit traject in haar eentje nooit volbracht. In alles wilde zij mij laten zien dat ze haar zaken zelf kon regelen, terwijl ze achter dat decor enorm worstelt om alles voor elkaar te krijgen. Ze deed zich sterker voor. Daar kun je gemakkelijk in meegaan. Je kunt niet zien wat iemand wel of niet kan regelen. De schaamte die ik bij haar voelde … het is zo belangrijk om daar met respect mee om te gaan.

Zichtbaar lijkt er soms zo weinig aan de hand. Sonja is goed bezig en als je even met haar praat, heb je niet zoveel in de gaten. Hoe anders blijkt dat te zijn. Drie keer heeft zij een abortus ondergaan. Hoewel ze er weinig woorden aan wilde geven, was duidelijk dat dit erg veel bij haar teweeg heeft gebracht. Het is nooit wat het lijkt. Vanuit een open gesprek kom je de echte persoon en de echte situatie tegen. Er zit vaak zoveel ellende achter. Neem de tijd om iemand een beetje te leren kennen voor zover zij of hij dat toelaat, sluit daarop aan en vraag door.

Eva

‘Voor hetzelfde geld had ik hier niet meer gezeten.’ Eva zegt het vlak, met weinig uitdrukking op haar gezicht. Emotieloos bijna. Het is moeilijk in te schatten hoe zij hier nu zit. Zij maakt nauwelijks oogcontact met mij, zit ineengedoken en beantwoordt mijn vragen staccato. Aan haar geboortedatum zie ik dat zij binnenkort jarig is. Dan wordt ze zeventien.

Gisteren kreeg ik een bericht vanuit het Centrum Seksueel Geweld. Of ik Eva vandaag op onze soa-poli kon zien. Ze verblijft in een crisisopvang. Daar heeft zij verteld wat zij heeft meegemaakt. Eva is verslaafd geweest aan drugs. Daar is ze vanaf, maar niet van de groep jongens waar zij haar drugs van kreeg. Volgens hen heeft Eva nog een schuld bij hen open staan. Een schuld die zij hen in natura moet terugbetalen. Zij wordt regelmatig verkracht door meerdere jongens die haar steeds weer opzoeken. Die jongens kennen haar dagschema en weten haar te vinden.

Ik zie letterlijk een beschadigd meisje. Eva’s beide polsen zitten in het verband. Gisteren heeft zij een suïcidepoging gedaan. Ze is op tijd gevonden. Er is inmiddels veel hulpverlening betrokken. Toch is ze hier nu alleen naartoe gekomen. Eva is bang dat zij van een van deze jongens zwanger is geraakt, of dat ze van een van hen een soa heeft opgelopen.

Het gesprek dat ik met Eva heb bestaat uit eenrichtingsverkeer. Mijn vragen beantwoordt zij met een kort ‘ja’ of ‘nee’. Er hangt een bijzonder donkere wolk boven dit jonge meisje. In alles zie ik dat hier iemand zit met een heel groot trauma. Als ik bloed bij haar afneem, zie ik oude littekens op haar armen, sporen van al die keren dat zij zichzelf bewust heeft gesneden. De rugzak die Eva met zich meedraagt moet meer dan loodzwaar zijn.

Plotseling reageert Eva niet meer op mijn vragen. Ik roep haar naam, maar Eva geeft geen enkele reactie. Heeft zij een absence, een epileptisch insult? Even voel ik mij onmachtig, Moet ik haar hieruit halen? Moet ik haar laten? Moet ik mijn mond houden? Dan realiseer ik mij dat Eva mentaal ‘even weg’ is. Psychisch dissocieert zij. Zij is weg uit het hier en nu. Heel abrupt reageert zij ineens weer, alsof zij ontwaakt uit iets. ‘Had je door wat er zojuist gebeurde?’ vraag ik haar, maar daarop moet ze het antwoord schuldig blijven.

De zwangerschapstest is negatief. De uitslagen van de overige onderzoeken zullen later ook negatief blijken te zijn. Met Eva spreek ik af dat ik haar over twee weken opnieuw zal zien om opnieuw een zwangerschapstest af te nemen en te verkennen wat ik verder nog voor haar kan betekenen. Bijvoorbeeld in het organiseren van geschikte anticonceptie, zodat zij geen angst hoeft te hebben om onbedoeld zwanger te raken. Ik heb er moeite mee om Eva weer te laten gaan. Alleen de straat op, zonder begeleiding. Zal dat goedkomen? Ik vraag toestemming contact te leggen met de instelling waar zij verblijft en kondig hen haar vertrek hier aan. Haar hele weg terug onderhoud ik appcontact met Eva.

De tweede keer dat ik Eva zie, hebben we al een ander gesprek. Nog steeds is het moeilijk om contact met haar te maken, maar zij kan zich al wat meer openstellen en wil het graag over anticonceptie hebben. Eva is doodsbang dat zij zwanger raakt van de jongens die haar misbruiken en dat wil zij absoluut niet. Zij is bang dat dit een keer zal gebeuren. Eva zegt: ‘Ik heb nu geen anticonceptie en kan hier nu ter plekke ook weer zwanger zijn. Zij zoeken mij op onvoorspelbare momenten op en iedere keer heb ik de angst: als ik maar niet van een van die gasten zwanger ben.’ Gelukkig is haar zwangerschapstest ook vandaag weer negatief. Eva heeft vrij snel voor zichzelf duidelijk dat zij de Implanon wil proberen. Achter dit beschadigde meisje zie ik even een andere Eva tevoorschijn komen. Een meisje van deze tijd, dat ondanks de enorme chaos in haar leven weet wat zij wil. Die elke afspraak stipt op tijd is en alert is op de inhoud van wat wij samen bespreken.

Eva wil niet naar haar eigen huisarts. Daar heeft zij een slechte ervaring mee gehad en geen goede band meer mee. Zij vindt het fijn als ik een andere huisarts kan inschakelen voor het plaatsen van de Implanon. Geld is geen probleem; omdat Eva nog geen achttien jaar is, krijgt zij het middel vergoed door haar verzekering. Nadat ik de afspraak voor haar heb gemaakt, vraag ik hoe zij het verder wil aanpakken. ‘Wil je alleen naar die afspraak gaan of neem je iemand mee? Als het niet lukt om iemand mee te nemen mag je ook aan mij denken. Het klinkt misschien raar, maar als je wil kan ik ook met je meegaan, of buiten op je wachten.’ Haar plan is om een vriend mee te nemen naar de afspraak.

Ik heb ze weer gezien. Ze zijn weer langs geweest appt Eva mij op een avond. De crisisopvang in de regio waar ze verblijft is geen verstopplaats. Ze is niet veilig en overal te vinden. Eva weet dat zij dit tegen haar begeleiders moet zeggen in de opvang waar ze nu verblijft. Dat vindt zij moeilijk, omdat er mannen werken en ze heeft moeite om mannelijke hulpverleners in vertrouwen te nemen. Aangifte tegen de groep jongens durft zij niet te doen, omdat zij bang is voor vergelding. ‘Als ik een of meerdere jongens aangeef, weet ik niet of daar nog een netwerk achter zit dat mij ook weer kan traceren.’ Ook al weet ik dat er veel hulpverlening bij Eva is betrokken, waaronder ook de politie, voel ik op dit moment vooral woede en frustratie en voel ik mee met Eva. Waarom kan zij niet vrij zijn omdat er elke keer een groepje op de loer ligt dat haar kan overmeesteren? Zij moet aangifte doen maar ik voel zo haar angst … Er moet in ons justitiële systeem toch een mogelijkheid zijn?

Op dag dat Eva haar afspraak heeft voor de plaatsing van het Implanon appt zij mij of ik alsjeblieft toch mee kan gaan. Mijn voorgevoel had hier al rekening mee gehouden. Het regent pijpenstelen. Helemaal doorweekt komt Eva precies op tijd aangefietst vanaf de locatie waar zij verblijft, ruim vijftien kilometer verderop. Als ik haar zie aankomen, krijg ik tranen in mijn ogen. Wat doet zij dit toch ongelofelijk goed. Ik steek tien veren in haar kont en laat haar merken hoe trots ik op haar ben om hoe zij dit nu aanpakt. Samen lopen we de wachtkamer binnen.

Als Eva aan de beurt is, wil zij dat ik met haar mee naar binnen ga. In de spreekkamer volgt een staccato gesprek tussen de huisarts en Eva. Soms verloopt het gesprek via mij. Als het moment van plaatsing zich aandient, vraag ik Eva wat zij van mij wil. ‘Zal ik hier aan het bureau blijven zitten of bij je komen staan?’ Zij wil heel graag dat ik naast haar kom staan, waarop een vlotte plaatsing volgt.

Als we samen weer naar buiten lopen, neem ik haar mee de koffiecorner in. Tijdens een warme chocomelk zie ik weer even die andere Eva. Het meisje dat zo van ballet houdt en graag lesgeeft aan kinderen. Even zie ik zelfs een sprankeling in haar ogen.

Nog af en toe hoor ik hoe het nu met Eva gaat. Zij verblijft in een Safe House en volgt therapie. Voor haar veiligheid mag zij niet zonder begeleiding naar buiten. Eva. Een meisje van zeventien dat nog heel lang therapie zal volgen. Hoe ver is het licht aan het einde van de tunnel nog voor haar?

Valéria

In de tien jaar dat ik Valéria ken, heb ik heel vaak gedacht: ai … dat is niet handig. Valéria kiest niet, Valéria leeft. Overleeft. In die modus tellen alleen de keuzes die je in het moment kunt maken. Kiezen voor een toekomst? Die rust gun ik haar heel erg.

Ik spreek Valéria in een mooi huis in een goede wijk. De woning is van haar vriend, met wie ze een zoontje van negen maanden heeft. Daar woont ze met haar oudste zoon van veertien jaar die ze met haar eerste partner heeft gekregen en de twee kinderen uit haar middelste relatie. Valéria is begin dertig en haar huidige vriend is eind twintig. Hij heeft een goede baan, werkt veel en heeft de verwachting uitgesproken dat Valéria het huis netjes houdt. Zo loopt ze al poetsend de hele dag achter haar vier kinderen aan. Voordat ze bij haar vriend introk, had zij een uitkering en woonde ze in een leuke eengezinswoning. Qua woonomstandigheden is ze erop vooruitgegaan, maar ze heeft daarvoor wel haar schepen achter zich verbrand.

Vorige week stuurde ze mij een mail met daarin het verzoek of ik ASAP langs wilde komen. We spraken elkaar een uur aan de telefoon en nu zit ik bij haar. Ik had al een tijd niks meer van haar vernomen. Valéria vertelt dat ze hele erge ruzie met haar partner heeft gehad. Haar dochtertje van vier vertoont moeilijk gedrag. Zij heeft agressie-regulatieproblemen terwijl zij nog in de kleuterklas zit. Er zijn veel signalen dat het niet goed met haar gaat en er is hulp bij betrokken. Kortgeleden heeft ze gezien hoe haar partner haar dochtertje veel te hardhandig beetpakte op een wijze die volgens Valéria niet kon. Zij snapt best dat het moeilijk is om te leven met drie kinderen die niet van jezelf zijn, ‘maar hij had mij erbij moeten roepen’, zegt ze. ‘Hij had dit zo niet mogen doen.’ Voor een paar dagen was ze het huis ontvlucht. Valéria voelt aan dat dit niet goed blijft gaan.

Tien jaar geleden zag ik Valéria voor het eerst; toen begin twintig, met lang, donker, krullend haar. Ze had – en heeft nog steeds – een kinderlijke uitstraling. Ze heeft iets aandoenlijks over zich. Het gevoel dat zij bij mij oproept is dat je haar wil beschermen. Ik ontmoette haar in een opvanglocatie, samen met het maatschappelijk werk, haar ex-man en haar zoontje van vier jaar oud. Terwijl wij in gesprek gingen, maakte haar zoontje een schilderwerkje.

‘Op mijn veertiende ben ik door een meer dan twintig jaar oudere man uit de sloppenwijken van Zuid-Amerika naar Europa gehaald. Daar ben ik naakt voor de camera gezet voor het maken van erotische fotoreportages.’ Op het moment dat ik haar in de opvang spreek, heeft zij een enorm hoge schuld en dreigt ze uit haar huis te worden gezet. Om dat te voorkomen is ze zich uit nood gaan prostitueren in haar woning.

In die tijd werk ik voor het meldpunt zorg- en overlast. Hoe vreemd ook, de melding kwam van de man die haar naar Europa had gehaald en haar kwijt was terwijl hij met hun zoontje in het buitenland zat. Zij kregen geen contact meer met Valéria. Die man wilde een overdracht regelen, zodat hun zoontje bij Valéria zou verblijven. In hen samen ontmoet ik twee mensen die ver buiten de maatschappij staan. Haar ex-man blijkt een notoire oplichter te zijn die zich steeds van hot naar her verplaatst. De enige overeenkomst tussen hen is dat zij beiden heel veel van hun kind houden. Valéria spreekt in dat gesprek uit dat zij allebei een puinhoop van hun leven maken en hun zoontje beter verdient. Hun toekomst ziet er in die tijd vrij hopeloos uit. Uiteindelijk is iedereen daar toen op eigen wijze uitgekomen. Sindsdien heb ik slechts sporadisch contact met Valéria. Tot nu.

De vraag die nu speelt is waar ze heen kan gaan als het misgaat. Er zijn meerdere professionals bij Valéria en haar kinderen betrokken en zeker is dat niemand een moeder met vier kinderen op straat wil laten staan. Als ik haar spreek, vraag ik hoe zij haar toekomst ziet en ook of haar gezin nu compleet is. ‘Voor mij absoluut’, zegt Valéria, ‘maar voor mijn partner nog zeker niet. Ze vertelt erbij dat zij dat niet ter sprake durft te brengen. In alles is duidelijk dat er totaal geen sprake is van een gelijkwaardige relatie. Ze zegt: ‘Ik ben nu moeder van vier kinderen. Zij zijn er alle vier omdat ik dat wilde. Ik weet wel hoe ik moet zorgen dat ik niet onbedoeld zwanger raak.’ Tijdens dit gesprek is haar nu veertienjarige zoon aanwezig. Een moment zit ik in dubio, maar omdat hij er met zijn neus bovenop zit, laat ik het onderwerp nu verder voor wat het is. Wel stuur ik haar na afloop van ons gesprek via de app nog informatie over anticonceptie.

Het is bijzonder om haar toen vierjarige zoontje nu opnieuw te ontmoeten. Een echte puber. Maar niet zomaar een puber. Een puber met veel herinneringen. Aan situaties waar kinderen niet in verzeild zouden moeten raken. Aan nare situaties waarin zijn moeder verkeerde. Aan die keer dat hij voor het eerst kleuren had leren mengen in een opvanglocatie. Hij wist nog exact wat hij daar die dag had geschilderd.

Er volgt een hectische week die wordt ingeluid door Valéria die mij belt om te vertellen dat ze niet naar haar afspraak op de GGD kan komen. Of ik dat wil doorgeven. Wat blijkt is dat de jeugdarts, die een afspraak met haar heeft in de buurt van het huis waar Valéria woont, op haar wacht. De jeugdarts besluit naar haar huis te gaan. Daarmee ontstaat zicht op de crisis die op dat moment in volle gang is. De partner van Valéria heeft haar met haar kinderen in huis opgesloten en is toen vertrokken. Er volgt een politie-ingrijpen waarbij beide partijen verschillende versies naar voren brengen.

In deze storm van gebeurtenissen die enkele weken aanhoudt, krijg ik een appje van Valéria waarin zij mij vraagt: I was wondering when I can come for a spiraal and protect me for more beautiful angels. Vaak wordt gezegd dat cliënten midden in een crisis niet open staan voor een gesprek over de kinderwens. Terwijl het Valéria juist in die crisis rust gaf dat zij kon regelen dat zij in die hectiek niet het risico zou lopen om onbedoeld zwanger te raken. Als ik een professional hoor zeggen dat zijn of haar cliënt nu te veel aan het hoofd heeft om een gesprek over de kinderwens te hebben, denk ik altijd aan Valéria.

Jacinta

Jacinta is moeder van zeven kinderen. Ze woont samen met haar partner, die niet de vader is van al haar kinderen, maar wel van de laatste twee. Haar drie oudste kinderen zijn uit huis geplaatst. Thuis wonen er nog vier. Hun leeftijden variëren van een aantal maanden tot zes jaar. Met elkaar wonen zij in een driekamerappartement.

Jacinta wordt door de betrokken hulpverlening bij mij aangemeld. In de aanmelding klinkt de veelheid van Jacinta’s problemen duidelijk door. Er is behoefte aan iemand die met haar in gesprek wil gaan over haar kinderwens, zonder dat deze zich met alle andere problemen hoeft bezig te houden. In mijn eerste telefonische contact met Jacinta merk ik dat zij het helemaal niet moeilijk vindt om over haar kinderwens te praten. Zij staat open voor een gesprek met mij. We maken een afspraak die zij de eerste keer afzegt. Eén van de kinderen is verkouden en moet in verband met corona binnenblijven.

Als ik haar thuis bezoek, ontmoet ik een vriendelijke, verzorgde vrouw in de tweede helft van de dertig. Jacinta woont in een sociale huurwoning. De inrichting van haar driekamerappartement heeft weinig samenhang. Ik zie wel dat ze er met beperkte middelen iets gezelligs van heeft proberen te maken. Er is een grote tv, een grote bank en heel veel speelgoed. Het is netjes en opgeruimd. Wel is duidelijk dat ze bezoek verwacht. Voor de twee jongste kinderen heeft ze de televisie aangezet, de andere twee zijn naar school. Ze is liefdevol naar de kinderen wanneer zij om aandacht vragen, wat regelmatig voorkomt. Ik merk dat Jacinta daarbij steeds stiekem naar mij kijkt, alsof ze wil weten wat ik daar dan van vind.

Het opvoeden van haar kinderen valt haar zwaar. Jacinta heeft psychische problemen en één van haar kinderen heeft gedragsproblemen. Zij krijgt veel begeleiding van andere zorgverleners. Het is niet altijd makkelijk voor haar. Tegelijkertijd gaat het zoals het nu gaat ‘wel oké’ zegt ze. Jacinta heeft zelf geen baan. Haar partner werkt wel, maar financieel hebben zij het niet breed. Ook dat maakt hun leven zwaar.

Jacinta herhaalt vaak hoe zwaar zij het vindt. ‘Ik ben continu bezig, dan weer daarheen en dan weer daar, steeds ophalen en wegbrengen.’ Ze staat er helemaal alleen voor. Van haar partner ontvangt zij geen steun bij het opvoeden van de kinderen. ‘Eerst woonde ik nog in de buurt van mijn ouders. Nu niet meer. Nu sta ik er alleen voor. Vier kinderen is druk hoor, het is heel zwaar, het gaat de hele tijd door, ik heb helemaal geen tijd voor mezelf. Het blijft maar doorgaan. Ik kan nooit eens even niet op de kinderen letten.’

Als ik Jacinta vraag of zij in de toekomst nog kinderen wil, zegt zij dat dat niet het geval is: ‘Ik wil gewoon geen kinderen meer, ik heb er gewoon genoeg.’ Wanneer ik met haar de verschillende vormen van anticonceptie bespreek, zegt zij dat je bij veel manieren toch zwanger kunt worden. Middelen op basis van hormonen zijn lastig in combinatie met haar psychische medicatie. ‘Voor mij is een sterilisatie de beste oplossing.’ De sterilisatie zelf is echter nog wel een ding. ‘Dan moet mijn vriend thuis zijn en dat is lastig en mijn familie woont niet in de buurt.’ Ook ontbreekt het haar aan het geld om een sterilisatie te kunnen betalen.

Ik luister vooral naar Jacinta. Ik heb geen oordeel en kom niet voor haar andere problemen. Ik merk dat dat in mijn voordeel werkt. Jacinta weet dat ik nu alleen voor dit stuk kom. Dat helpt om het gesprek open te voeren. Hoewel Jacinta niet heel verlegen is, laat zij mij ook niet direct het achterste van haar tong zien. Ze is een ervaren cliënt in hulpverlenersland. Achterdochtig bij aanvang. Het lijkt alsof ze het gevoel heeft dat ze het nu goed moet doen. Als we meer in gesprek raken en ik een aantal keer aangeef dat het echt om haar keuze gaat en dat zij bepaalt waar zij zich het beste bij voelt, begint zij beetje bij beetje meer te vertellen.

Geen van haar vorige zwangerschappen was gepland. Wel was ze er steeds blij mee. ‘Als het dan zo is, dan is het zo.’ Ze werd ongepland zwanger, niet ongewenst. In het verleden had ze wel anticonceptiemiddelen gebruikt, maar die vergat ze vaak. Nu wil ze echt geen kind meer, ‘dus waarom zou ik geen definitieve manier kiezen?’ Ik bespreek met haar de mogelijkheid dat haar partner zich laat steriliseren, maar zij wil die regie graag in eigen hand houden. Zij heeft eerder ervaren dat partners komen en gaan. Daar wil zij niet afhankelijk van zijn.

Jacinta wil een oplossing voor altijd. Dat weet ze zeker. Ik leg haar uit dat haar huisarts daarvoor een verwijsbrief naar de gynaecoloog moet sturen. Mocht zij daarbij tegen problemen aanlopen, dan kan ik haar daarbij helpen. Ze zegt dat zij dat wel voor elkaar krijgt. ‘Dat ga ik morgenochtend meteen regelen.’ Het is goed als ik haar over een paar dagen bel om te vragen of het gelukt is. We bespreken nog verschillende anticonceptievormen om de tijd tot een sterilisatie te overbruggen. Op dit moment gebruikt zij daar condooms voor waarvan ze zegt dat dat goed gaat. Het betalen daarvan lukt, maar Jacinta neemt mijn aanbod om haar er wat extra toe te sturen graag aan. Een alternatief om de tijd veilig te overbruggen, zoals bijvoorbeeld de prikpil, ziet zij niet zitten.

Een paar dagen later stuur ik Jacinta een appje met de vraag of het gelukt is met de verwijzing. Zij stuurt terug dat zij de huisarts nog niet heeft gebeld. Wanneer ik haar later opbel vertelt ze mij dat de huisarts moeilijk deed. Nou ja, de assistente nam niet op. Maar ze zegt uitdrukkelijk dat ze het nu zelf gaat regelen. Weer later app ik haar opnieuw, waar ze niet op reageert.

Een week later krijg ik een appje van haar: hoi kunnen we even bellen? Ik heb een groot probleem want ik ben zwanger. Er is iets misgegaan met het condoom. Ik dacht dat het wel meeviel, maar toch niet. Voor de zekerheid heb ik een test gedaan en die is dus positief. Nu ben ik heel erg in de stress en weet ik niet wat ik ermee moet. Ik dacht dat het wel mee zou vallen die ene keer. Had ik nou toch maar die morning-afterpil genomen.

Als ik Jacinta spreek, is ze helemaal in de stress. Ze weet niet wat ze moet. Ze wil de zwangerschap eigenlijk afbreken, maar dat vindt zij emotioneel heel moeilijk. Haar vriend en haar zus adviseerden haar dat ze moest kiezen voor een abortus, maar daar worstelt ze enorm mee. Ze heeft een afspraak bij haar huisarts waar ze sowieso heen gaat. Ze maakt zichzelf veel verwijten. ‘Ik ben zo stom geweest met dat condoom, ik ben zo stom geweest om geen morning-afterpil te gebruiken.’

In de tijd die volgt bellen en appen Jacinta en ik regelmatig heen en weer. In de abortuskliniek heeft zij haar zwangerschap laten afbreken. Daar heeft ze ook meteen een koperspiraal gekregen. Jacinta heeft het nog moeilijk met de afbreking, hoewel ze opgelucht is nu niet nog een baby te zullen krijgen. We praten over de moeilijkheid om honderd procent achter zo’n keuze te kunnen staan. Ze overweegt een brief aan zichzelf te schrijven waarin ze vastlegt waarom ze deze keuze nu in haar leven heeft gemaakt. Tegelijkertijd zegt ze: ‘Ik kan er nog wel een hele tijd bij stilstaan, maar ik moet toch gewoon weer door.’

Fiona

Fiona is een alleenstaande moeder van 24 jaar oud. Op haar zeventiende beviel zij van haar zoontje, hij is nu zeven. Tot vorig jaar woonden zij op de Nederlandse Antillen en sindsdien wonen ze in een klein stadje hier in Nederland. Fiona woont onder begeleiding van een opvangorganisatie. Ze wordt begeleid bij het opbouwen van haar leven en het wegwerken van grote schulden. Sinds haar komst naar Nederland heeft zij een relatie met een man elders in het land. Ze ziet hem alleen in de weekenden. Dat is prima, ze zit goed waar ze nu zit. Fiona wil niet in de drukte wonen.

Mijn ervaring is dat de gynaecologen hier vaak heel goed in de gaten hebben wie in aanmerking komt voor mijn begeleiding vanuit het programma Nu Niet Zwanger. Nu werd ik door één van hen gebeld met de vraag of ik contact wilde leggen met Fiona om met haar in gesprek te gaan over de verschillende mogelijkheden van anticonceptie. Fiona heeft nu namelijk geen kinderwens. Zij was bij deze gynaecoloog terechtgekomen om haar zwangerschap te laten afbreken. Na de abortus was Fiona erg van slag. De gynaecoloog vertelde mij dat het voor haar nog te vroeg kwam om al op de poli in gesprek te gaan over hoe zij in de toekomst een nieuwe onbedoelde zwangerschap kan voorkomen. Wel wil Fiona hier thuis met iemand over verder praten.

Het is vanuit onze GGD zeker een uur rijden naar het stadje waar Fiona woont. Die gemeente heeft zich nog niet aangesloten bij het programma Nu Niet Zwanger, maar dat weerhoudt mij er niet van om deze aanmelding toch op te pakken. Ik ken de gynaecoloog die mij belde goed en zij meldt nooit zomaar iemand aan. De organisatie die Fiona begeleiding biedt, kent Nu Niet Zwanger nog niet. Een extra reden om haar juist wel op te zoeken. Nadat ik haar aan de telefoon heb gesproken, appten we deze week nog wat heen en weer. Vandaag kwam mijn bezoek Fiona goed uit.

Als ik Fiona ontmoet, loop ik haast letterlijk tegen haar aan. Zij is groter dan ik – wat niet vaak voorkomt – en ze heeft een zeer fors overgewicht. Fiona is een grote creoolse dame met opvallend lichte ogen en bij aanvang maakt ze een verlegen indruk op mij. Haar driekamerappartement, dat ze huurt via de organisatie die haar begeleiding biedt, is karig ingericht. Er staat een klein bankstel en drie stoeltjes. In de hoek staat een stoffer en blik. Er hangt niets aan de muur. De kamer is op geen enkele manier aangekleed. Ik associeer de gebrekkige inrichting met landen buiten Europa. Ondanks het koude najaar staat het raam open. Het gordijn wappert naar binnen.

Waar ik even overweeg om te vragen of het raam dicht mag, heeft de kou op Fiona duidelijk geen vat. Ze draagt weinig kleding, haar armen zijn bloot en ze loopt op slippertjes. Ze is schoon en verzorgd en ik zie nu dat zij een pruik draagt. Ik mag in haar bankje gaan zitten en opnieuw valt me op hoe leeg haar appartement is. Zelf gaat zij op een van de drie stoeltjes zitten. Voorzichtig begin ik met mijn verkenning van de wereld van Fiona.

Ze praat zacht. Het bevalt haar hier en ze is tevreden met de zorg die haar wordt geboden. Op de Nederlandse Antillen werkte zij in de horeca. Veel wil zij hier niet over kwijt. Wel over haar zoontje. Het gaat goed met hem. Langzaam begint ze wat meer te vertellen, maar ik merk dat zij zichzelf wegcijfert. ‘Zo belangrijk ben ik niet’, zegt ze zelf.

Haar Nederlandse vriend is ouder dan zij en woont verder weg. Fiona is niet van plan om bij hem te gaan wonen. Dit kleine stadje bevalt haar goed. Het is niet zo dat ze voor hem naar Nederland is gekomen, al kende ze hem wel voor ze hiernaartoe kwam. Directe familie heeft ze hier niet. Wat haar motivatie was om hierheen te verhuizen blijft voor mij onbekend. Haar timide houding is een groot contrast met haar fysieke verschijning. Tijdens ons gesprek vallen regelmatig langere stiltes en Fiona kijkt mij nauwelijks aan. Ik geef haar de ruimte en probeer vooral niet te snel te gaan.

Dan vertelt ze over haar zwangerschap en dat die niet bedoeld was. Fysiek was die problematisch vanwege haar sterke overgewicht. Haar familie op de Antillen mocht niets van haar zwangerschap weten. Samen met haar vriend heeft ze lang gepraat en nagedacht over wat zij nu moesten doen. Hij heeft kinderen en zij al een zoontje. Gezinsuitbreiding zagen ze nu niet zitten. Ze wisten niet eens of ze samen wel verder wilden. Als ze over haar zwangerschap spreekt, heeft ze het steeds over ‘het kindje’.

In de toekomst wil Fiona graag van haar schulden af. Ook wil zij weer gaan studeren, iets in de haarverzorging. Ze hoopt dat haar zoontje het goed blijft doen op school. Fiona besloot om het tweede kindje weg te laten halen. Het was een verdrietig moment. Ze vertelt het stoïcijns, zonder veel emotie. Ik zie een kwetsbare vrouw die niet wist hoe ze verder moest. Ze krijgt goede begeleiding, maar het is duidelijk dat zij zich op dit onderwerp alleen heeft gevoeld.

Nu wil Fiona vooral graag anticonceptie. Iets waar ze niet iedere dag aan hoeft te denken en als haar menstruatie af zou kunnen nemen – of misschien wel verdwijnen – is dat ook wel fijn. Daar komen we gedurende ons gesprek achter. Er ontstaat steeds meer ruimte voor Fiona om zichzelf te laten zien en ook valt er nu af en toe een grapje. Ze wist half en half wel iets over verschillende anticonceptiemiddelen, maar niet heel goed. Over ervaringen uit het verleden spreekt ze niet, ze vertelt alleen dat ze op haar zeventiende voor het eerst zwanger was.

Twee weken later bezoek ik Fiona opnieuw. De dagen na mijn vorige bezoek stuurde zij mij regelmatig vragen via de app. Alsof ze toen pas toekwam aan de betekenis van de informatie die we hadden uitgewisseld. Ik merk vaak dat appen een veilige, laagdrempelige manier van communiceren is voor cliënten. Een manier die heel goed aansluit bij hun belevingswereld. Fiona wil graag een spiraal en ik bespreek vandaag met haar dat zij die nu via de huisarts kan krijgen en wat ze daarvoor moet regelen. We stemmen af wat zij kan doen en wat ik voor haar kan doen. Dat wat zij zelf kan doen, wil Fiona graag zelf regelen.

Een dag later krijg ik een appje van haar: Help! Ik wil naar een andere huisarts, dit is man! Maar gelukkig is er in de praktijk ook een vrouwelijk arts werkzaam die het spiraaltje bij Fiona kan plaatsen. Na de plaatsing van het spiraal hebben Fiona en ik nog verschillende korte contacten met elkaar. Ze is heel erg te spreken over de gang van zaken.

De eerste keer dat ik bij haar wegging zei ze me: ‘Weet je, ik wil je heel hartelijk bedanken. Het was fijn om te kunnen vertellen. Je hebt me niet veroordeeld dat ik mijn kindje heb laten weghalen.’ Die rit met mijn auto is meer dan de moeite waard geweest.

Sylvia & Bart

Bart wil heel graag een sterilisatie. Maar de uroloog in het ziekenhuis heeft hem verteld dat hij hem daarvoor nog te jong vindt. Bart is 26 en heeft een relatie met Sylvia, van 24. Sylvia is ruim een maand geleden bevallen van een dochtertje. Het ziekenhuis heeft de ervaring dat een sterilisatie zo kort na een bevalling kan leiden tot spijt nadien en daarom wil de uroloog ermee wachten. Mijn collega die Bart en Sylvia hier op het consultatiebureau over spreekt, vraagt mij of ik iets voor hen kan betekenen. Zij zegt erbij: ‘Zij hebben het goed overwogen en willen dit graag, kun jij daar iets mee?’

In de overdracht vermeldde mijn collega verder dat Sylvia bekend is met een postnatale depressie na haar eerste zwangerschap. Bart en Sylvia zijn al lang samen, maar hebben een moeizame relatie met veel ruzie. Er zijn gedragsproblemen bij hun dochtertje van drie en Jeugdbescherming is betrokken. Met die beknopte schets rijd ik naar hun flat, waar Bart de deur voor mij opendoet. Hij is groot in de smalle deuropening en maakt meteen ruimte om me binnen te laten. Bart is blij dat ik er ben. Terwijl we naar de kamer lopen, zegt hij al dat Sylvia eigenlijk niet zit te wachten op dit gesprek. ‘Zij wilde de afspraak liever afzeggen, ze heeft geen zin in bemoeienis.’ Bart ontvangt mij intussen heel oké, dus ga ik maar gewoon ergens zitten op de enorme bank die de helft van het appartement vult. In de rest van de ruimte ligt heel veel speelgoed, staat er een box voor de kleine en op de salontafel zie ik een pak shag en een blik sigarettenfilters. Ook staat er een enorme krabpaal voor de katten in huis.

Sylvia is een heel tenger meisje. Meer meisje dan vrouw, ondanks haar 24 jaar. Zij heeft een gesloten houding en zit in haar huispak op de bank. Sylvia ziet er moe uit. Zij heeft een wit gelaat en wallen onder haar ogen. Haar oudste vraagt even de aandacht. Ze is zes weken geleden bevallen, natuurlijk is ze moe.

Open vraag ik hen wat maakt dat ik hier ben vandaag. Waar willen zij het over hebben? Bart begint te vertellen. Over zijn sterilisatiewens. Dat zij het pittig hebben gehad de afgelopen tijd. Dat dit is wat hij wil en dat zij er goed over hebben nagedacht. Hun gezin is compleet. Het is prima zo. ‘Als er nog een derde komt, weet ik niet hoe ik dat moet doen, dan ben ik weg. Dat trek ik niet.’ Bart wil voor zijn gezin gaan, maar dan is die sterilisatie wel nodig. Hij is teleurgesteld in de uroloog. Gaandeweg raakt Sylvia betrokken bij het gesprek en ik vraag hoe het voor haar is om dit te horen. Zij is het met Bart eens en staat achter zijn besluit.

Op dit moment heb ik nog geen idee wat ik wel of niet kan betekenen in het eventueel bespoedigen van Barts sterilisatiewens en vraag ik hun hoe zij er in de tussentijd voor willen zorgen dat Sylvia niet in verwachting raakt. Daar heeft Sylvia een duidelijke mening over: ‘Ik ga helemaal niks doen nu. Ik stop geen hormonen meer in mijn lijf. Hij is nu aan de beurt, ik doe het niet.’

Het gesprek is steeds meer een gesprek tussen Bart en Sylvia in plaats van een gesprek met mij. Ik merk dat er meer contact tussen hen ontstaat. Het gaat heen en weer tussen beide partners en voor mij ontstaat er ruimte om te vragen wat het voor hen zou betekenen als Sylvia nu wel zwanger zou raken. ‘Wow, dat moet echt niet gebeuren’, reageert Bart. ‘Dan is de balans echt helemaal zoek. Nu lukt het nog, maar dan verzuip ik. Dan ben ik weg.’ Sylvia is daar minder stellig in en we verkennen wat er voor hen mogelijk is om tijdelijk goed beschermd te zijn tegen een zwangerschap, totdat een sterilisatie van Bart wel mogelijk is.

Sylvia wil geen hormonen omdat zij meent dat zij door de pil heen zwanger is geraakt. Als ik haar vertel dat er ook andere opties zijn, zoals bijvoorbeeld een koperspiraal waar geen hormonen in zitten, staat Sylvia daarvoor open. Die plaatsing kan echter ook niet op korte termijn omdat zij recent is bevallen. Daar moet haar lijf eerst van herstellen. Voordat ik hun flat weer verlaat, stuur ik Sylvia en Bart allebei een appje met mijn nummer voor het geval zij nog vragen hebben.

Tijdens mijn vakantie krijg ik een appje van Sylvia dat zij en Bart seks hebben gehad en die spiraal beter maar zo snel mogelijk kan worden geplaatst.

Dan appt Sylvia kort na mijn vakantie zonder verdere toelichting een foto van een licht positieve zwangerschapstest. Als ik haar bel is zij paniekerig en ratelt ze: ‘Ik zei toch dat een derde geen optie was, we hebben zelf problemen, we zitten met de oudste, onze baby en de Jeugdbescherming die overal iets van vindt en die test is maar heel licht positief en …’ Als Sylvia na twintig minuten aan de telefoon wat tot rust is gekomen, spreek ik met haar af dat ik morgen langskom en een nieuwe test meeneem. Die zullen we dan samen bekijken en aan de hand daarvan zien we verder. ‘Probeer rustig te blijven, dan zien we elkaar morgen’, sluit ik ons gesprek af.

Sylvia is hartstikke zenuwachtig als zij de deur voor mij opendoet en wil meteen de test doen. Weer is deze positief. Ik vraag hen hoe dit voor hen is. Nu is er paniek bij Bart. ‘Dit kan echt niet, dan gaan we voor een abortus’, zegt hij heel stellig. Daarop vullen de ogen van Sylvia zich met tranen en zegt zij intens verdrietig dat zij aan zichzelf heeft gezworen dat zij dat nooit meer wil. Kennelijk heeft Sylvia eerder een abortus ondergaan en die curettage was traumatisch voor haar. ‘Dat nooit meer …’ stamelt zij. En Sylvia breekt.

Als ik haar knuffel, huilt ze. En ze blijft huilen. Een tijd lang blijven we zo staan terwijl ik Sylvia vasthoud. Dan komt het eruit: ‘Eigenlijk wil ik wel een derde, maar ik weet dat het nu niet kan. Als ik dit laat komen, dan kan het zijn dat Jeugdbescherming het meteen uit huis plaatst.’ Sylvia is reëel, maar heeft veel verdriet dat deze zwangerschap haar nu overkomt en zij nu voor deze keuze komt te staan.

Als we gaan zitten ontstaat er ruimte voor beider verhalen, van Bart en van Sylvia. Bart ziet verdriet bij Sylvia waar hij helemaal geen weet van heeft. Sylvia heeft toch nog een kinderwens voor een derde, maar weet dat het zo niet kan en als Bart zich laat steriliseren is die optie definitief weg. Bart moet nu echt niet aan een derde denken, maar is ook bergripvol. Hij kan zich niet voorstellen dat hij ooit nog een derde wil, maar ziet het verdriet bij Sylvia. In al het verdriet en in alle heftigheid is het ook een mooi moment waarop Sylvia en Bart heel dicht tot elkaar komen.

Sylvia wil nooit meer een curettage ondergaan. Dat maakt dat haar zwangerschapsduur van belangrijke invloed is op de keuzes die zij nu samen hebben. Ik regel voor hen dat Sylvia binnen enkele dagen haar zwangerschapstermijn kan laten bepalen.

Sylvia blijkt pas zes weken zwanger te zijn. Dat haar zwangerschap nog zo pril is betekent dat alle opties voor Bart en Sylvia nog openliggen. Dat is een enorme opluchting voor hen. In de dagen daarna hebben ze keuzehulpgesprekken om tot een besluit te komen over deze zwangerschap. Samen besluiten zij om de zwangerschap van Sylvia via een medicamenteuze behandeling te laten afbreken.

Bewust kiest Sylvia ervoor om dit in een andere stad te laten plaatsvinden. In een andere kliniek dan waar zij eerder een curettage heeft ondergaan. Nadien overheerst er opluchting. De afgelopen tijd was ontzettend stressvol.

De afspraak voor de nacontrole op haar abortus laat Sylvia aan zich voorbijgaan, terwijl dan tegelijkertijd een koperspiraaltje geplaatst zou worden. Ze neemt haar telefoon niet op en reageert niet op mijn appjes. Er zijn weer ruzies met Bart en er heerst opnieuw veel onrust. Ik besluit haar even te laten.

Als ik haar weer bel om te vragen hoe het met haar gaat, zegt Sylvia dat zij woedend is op Bart. Eergisteren hebben zij seks gehad waarbij het condoom kapot is gegaan. Daar geeft zij hem de schuld van. Nu is zij van plan om een morning-afterpil in te nemen. Ik bespreek met Sylvia dat dit ook een moment kan zijn om een noodspiraal te plaatsen. Het koperspiraaltje dat zij eerder voor zichzelf wenste. Sylvia besluit van haar nood een deugd te maken.

Bart komt mee naar de afspraak voor de plaatsing. Hij steunt Sylvia daarbij fijn. Beiden zijn nadien enorm opgelucht. Zelden zag ik twee mensen gelukkiger na de plaatsing van een spiraal.

Een tijd onderhoud ik nog contact met hen. Over medische en praktische zaken, wat wel en niet normaal is na de plaatsing van een spiraal, maar vooral om te horen hoe het met hen is. In korte tijd hebben we samen veel meegemaakt. De situatie van Bart en Sylvia is nog altijd lastig. Jeugdbescherming is nog steeds betrokken, Sylvia heeft last van depressies en Bart heeft nog altijd geen werk. Wel zijn ze nog steeds bij elkaar, ook al is de situatie precair. Nu Sylvia een koperspiraal heeft is Barts sterilisatiewens van tafel.

Natuurlijk had ik Sylvia opnieuw een abortus willen besparen. Dat heb ik mijzelf kwalijk genomen. Als ik in mijn vakantie nog had gewerkt, was het dan anders gelopen? Tegelijkertijd weet ik dat ik dat los moet laten. Toch baalde ik daar enorm van. Voor hen. Bij Sylvia zag ik in alles hoeveel zij al had meegemaakt. Ik heb gezien hoe goed zij samen hun best deden en hoe moeilijk dat voor hen was. Ik gun hun gewoon dat het ze een keertje meezit in het leven.

Cheyenne

Cheyenne is een jonge vrouw met mooie dromen. Ze weet wat ze wil, maar er gebeuren dingen in haar leven waardoor haar dromen buiten haar bereik blijven. Desondanks heeft zij deze dromen nog steeds in haar hoofd. Ik ben een kleine schakel in haar bestaan, die haar probeert te helpen om haar doelen een stukje dichterbij te brengen.

Cheyenne is aangemeld door een andere regio waar zij begeleiding via Nu Niet Zwanger kreeg. In die regio woonde zij onder begeleiding van een instelling voor verslavingszorg. Die behandelrelatie heeft zij zelf verbroken omdat zij daar niet meer wilde wonen. Cheyenne vond het oké dat er vanuit onze regio contact met haar werd gelegd. De aanleiding daarvoor was praktisch van aard. Cheyenne gebruikt de prikpil die elke drie maanden door Nu Niet Zwanger werd geregeld en dat kan ik nu voor haar doen.

Als ik bij haar kom, staat Cheyenne meestal al bij de deur. Soms om even te roken, maar meestal omdat ze mij gewoon verwacht en op de uitkijk staat. Het voortuintje waar zij dan in staat is niet meer dan een rijtje stoeptegels achter een laag hekje. De studio die zij bewoont is niet van haar. Samen met haar vriend is zij bij haar stiefbroer ingetrokken. Met zijn drieën bewonen zij zijn kleine tweekamerappartement. Onderling zijn er steeds problemen en ruzies over wie wat doet in huis.

Bij Cheyenne hoef ik niet te vragen of ik op de grote hoekbank mag gaan zitten, zij geeft mij altijd meteen het gevoel dat ik welkom ben. Achter de bank staat het bed waar zij met haar vriend slaapt en een kast vormt de afscheiding naar het keukenblokje daarachter. Vaak staat er ook nog een wasrek in de kamer waardoor het een beetje een toer is om die bank te bereiken. Als haar stiefbroer thuis is, trekt hij zich terug op zijn eigen kamer. Ik heb hem – net als haar vriend – nooit gezien, maar wel vaak gehoord. Dan schreeuwde hij weer eens naar iemand in zijn telefoon en excuseerde Cheyenne zich voor hem.

Als je haar op straat ziet lopen met haar eenentwintig jaar, in haar skinny jeans en T-shirt, is ze een weinig opvallende verschijning. Ze is tenger en klein van stuk. Als opleiding heeft zij haar zinnen gezet op kraamverzorgende. Omdat zij haar middelbare school niet heeft afgemaakt is het nodig dat zij eerst MBO niveau 1 haalt, voordat zij kan instromen in die opleiding. Dat soort zaken zoekt Cheyenne allemaal voor zichzelf uit.

Cheyenne is een meisje dat ontzettend veel nadenkt over hoe zij haar leven kan organiseren. Ze begint vaak meteen te vertellen wat zij nu weer heeft meegemaakt en hoe haar leven ervoor staat. Als ik niet degene ben die ons gesprek afrondt, dan zou ik daar hele middagen kunnen zitten. Dat is eigenlijk wel bijzonder, omdat ze bijna niemand vertrouwt. Haar vertrouwen in mij heb ik te danken aan haar vertrouwen in mijn collega uit de andere regio.

In mijn gesprekken met Cheyenne merk ik soms dat zij niet alles meteen goed begrijpt. Er is sprake van een kleine taalbarrière. Zij spreekt wel Nederlands, maar zoekt regelmatig naar woorden voor wat zij wil zeggen. In het Papiaments kan zij zich beter uitdrukken. Met het Nederlandse systeem is zij niet vertrouwd. Hoe je hulp kunt vinden weet zij niet.

Er is altijd iets aan de hand als ik bij haar kom. Bij kleine dingen help ik haar, voor grotere zaken verken ik met haar wat er mogelijk is. Dan voel ik niet dat ik daar zozeer iets mee moet, maar ik stel haar vragen om te onderzoeken hoe zij daarmee aan de slag zou willen. Zo kan ik een schakel zijn naar wie haar wel kan helpen. Op die manier heb ik haar voor haar geldproblemen aan kunnen haken bij het wijkteam. Dat bleek bij haar om de hoek te zitten en daar is zij vervolgens zelf naartoe gestapt. Daar heeft zij nu iemand gevonden die zij ook vertrouwt. Wel doet Cheyenne alleen zaken met die persoon. Als die op vakantie is, wacht zij op diens terugkeer. Haar oplossingen zoekt zij vaak op de verkeerde plaats. Voor een woonruimte kijkt ze op marktplaats of Airbnb. Wat ze vindt is vaak te mooi om waar te zijn. Gelukkig checkt zij dit nu vooraf bij haar vertrouwenspersoon van het wijkteam.

Cheyenne belt mij op. Ze heeft ontzettend veel buikpijn en weet niet wat te doen. Er is niemand in haar buurt en haar eigen huisarts is nog steeds de huisarts die zij had in de regio waar zij vandaan kwam. Ik ga naar haar toe en samen bellen we verschillende huisartsen die bij haar in de buurt zitten. Overal krijgen we ‘sorry’ te horen. Ze hebben op dit moment geen plaats voor haar, terwijl zij wel gewoon is verzekerd. Ik bel een huisarts uit mijn Nu Niet Zwanger-netwerk. Dat is een huisarts die altijd haar telefoon opneemt, zelfs tijdens haar spreekuur. Eigenlijk heeft ook zij op dit moment geen tijd, maar ze helpt mij inhoudelijk wel op weg. Cheyenne kan haar eigen huisarts bellen en deze kan Cheyenne telefonisch insturen naar het ziekenhuis als daar reden toe is. Diezelfde middag nog zitten Cheyenne en ik samen in het ziekenhuis voor de analyse van haar buikklachten.

Cheyenne koos ervoor om de prikpil te gaan gebruiken op het moment dat zij onder begeleiding van een instelling voor verslavingszorg woonde. Toen ze daarmee wilde starten, bleek ze zwanger te zijn. Aan mij laat zij niet veel los over die periode. Wel vertelt Cheyenne dat haar sterk werd geadviseerd om haar zwangerschap af te breken. De details van de gesprekken die daar met haar over zijn gevoerd ken ik niet. Wel is voor mij duidelijk dat van een keuzehulpgesprek in elk geval geen sprake is geweest. Cheyenne liet haar zwangerschap afbreken. Op geen enkele manier heeft zij het gevoel dat zij daar toen zelf een keuze in had. Daarom heeft zij haar behandeling daar ook beëindigd en is zij weggegaan. Zij heeft spijt van deze abortus. Dat beïnvloedt haar vandaag de dag nog steeds. Nog vaak heeft zij ’s nachts huilbuien en pas langzamerhand krijgt zij weer vertrouwen in anderen.

Elke drie maanden hebben Cheyenne en ik hetzelfde gesprek met elkaar. In aanloop naar de herhaling van de prikpil slaat bij Cheyenne de twijfel toe. ‘Wil ik dit wel?’ Die week doet zij ook steevast een zwangerschapstest. We gaan dan altijd terug naar het begin.

‘Zou je op dit moment zwanger willen zijn?’

‘Nee, ik wil eerst mijn school afmaken, alles op de rit brengen, werk en een inkomen regelen, dat gaat niet goed lukken met een zwangerschap.’

‘Oké, als je nu niet zwanger wil worden, hoe wil je daar dan voor zorgen?’ Dan bespreken we samen een voor een de verschillende anticonceptiemiddelen. De pil vindt ze lastig om te slikken, een spiraal of Implanon vindt ze eng. De prikpil is dan het middel waarin zij de meeste voordelen ziet. Dan slaakt ze een diepe zucht, glimlacht en zegt: ‘Oké, doe maar weer.’ En zo gaat het elke drie maanden.

Nu krijg ik Cheyenne al een tijdje niet meer te pakken. Als ik haar spreek, blijkt ze weer terug te zijn naar haar oude regio. De fragiele woonsituatie is geëscaleerd. Halsoverkop is zij vertrokken en heeft een nieuw telefoonnummer. Zij wil graag weer terug in onze regio komen wonen, maar bij haar stiefbroer kan dat niet en bij haar moeder intrekken is geen optie. Die woont zelf in bij haar moeder, de oma van Cheyenne. Daar is het echt te vol.

Aan de telefoon stelt Cheyenne zichzelf opnieuw de vraag of zij de prikpil wel wil. De laatste prikpil kreeg zij inmiddels langer dan drie maanden geleden. Als gevolg van het staken van de prikpil heeft zij nu heftige bloedingen. Met Cheyenne hang ik zomaar een uur aan de telefoon – ze blijft een makkelijke prater – maar stiltes laten vallen als tijdens een fysieke afspraak, dat lukt niet goed. Op een bepaalde manier blijft ons gesprek oppervlakkiger. En ik zie niet hoe het nu echt met haar gaat …

Cheyenne is bezorgd over de bloedingen die zij nu heeft en bezoekt haar huisarts. Deze weet haar gerust te stellen dat dit een bijwerking is als gevolg van het stoppen met de prikpil en adviseert haar deze weer in gebruik te nemen. Het is vrijdagavond acht uur als ik haar hierover aan de telefoon heb. Ik merk dat zij van slag is van dit doktersbezoek. Wat blijkt: weer had Cheyenne het gevoel gekregen zelf geen keuze te mogen maken. In plaats van de prikpil had ze nu de gewone pil willen kiezen.

Na het weekend spreek ik de betreffende huisarts uit de andere regio die schrikt van mijn terugkoppeling. Hij heeft Cheyenne nooit het gevoel willen geven dat zij geen keuze mocht maken, maar was verdergegaan op het traject met de prikpil zoals dat eerder was ingezet. Het is geen probleem om de anticonceptiepil voor te schrijven als haar voorkeur daar nu naar uitgaat. Ik koppel dit terug aan Cheyenne. Als ik haar spreek is zij onderweg en heeft ze weinig tijd voor mij. Ik ken haar lang genoeg om te merken dat er weer van alles aan de hand is. Ik voel me enorm beperkt door de afstand. Ik hoop maar dat zij straks contact opneemt met haar huisarts.

Larissa

Larissa is een jonge vrouw van ergens halverwege de dertig. Ruim zes jaar geleden leerde ik haar kennen in de daklozenopvang. Daar verbleef zij toen en daar verblijft zij nu nog steeds. Samen met haar vriend Ron. Larissa is een echte polygebruiker: GHB, heroïne, speed, cocaïne, noem het maar op. Larissa gebruikt van alles, doet van alles en vertelt daar graag over tegen mij.

Als verpleegkundige ben ik betrokken bij de daklozenzorg in onze stad. Voor zaken met betrekking tot lichamelijke zorg en medische klachten kunnen ze bij mij terecht. Larissa kwam al in beeld van de opvang toen zij amper twintig jaar was. In die tijd was zij al af en aan dakloos. Ze komt uit een heel zwak gezin met veel ellende. Larissa is heel open en haar enige officiële diagnose is een borderline persoonlijkheidsstoornis. Zelf dicht ze zich ADHD toe omdat ze zo druk is.

Larissa is een hele magere, letterlijk springende vrouw. Zij maakt haar zinnen niet af. Ze is amicaal als ze denkt dat ze wat bij je kan halen en laat duidelijk zien of ze je mag of niet. Ze lacht je toe of negeert je compleet. Als gevolg van haar drugsgebruik had ze een zeer slecht gebit dat sinds enige tijd is gerenoveerd. Haar gedrag is ongeremd. Ze is te amicaal en praat te hard – zeker als Ron in haar buurt is, dan wordt alles keihard door de ruimte, over straat of door de supermarkt geroepen. Als ik met hen over straat loop, worden we regelmatig nagekeken. Larissa heeft kort, blond, gebleekt, warrig strohaar. Hoewel haar kleren uit ‘de zak van Max’ komen, hecht zij daar wel waarde aan en probeert zij ze tot een leuke outfit te combineren.

Eigenlijk is Larissa een heel slimme vrouw. Wat je bij haar waarneemt en wat haar vicieus in de problemen brengt is puur haar drugsgebruik en het daarbij horende gebruikersgedrag. Dat betekent: manipuleren, manipuleren, en zelfs als je denkt dat ze oprecht is, nog eens manipuleren. Dat heeft haar persoonlijke netwerk verziekt en de mensen om haar heen afgestoten, waardoor zij volledig is opgegaan in de daklozenscene. Daar heeft zij haar enige vrienden, allemaal medegebruikers.

Met Ron heeft Larissa een hechte haat-liefdeverhouding. Zij trekken veel met elkaar op, maar soms is Ron opeens uit beeld verdwenen. Dan is Ron een enorme lul en een andere keer duikt hij weer op en is hij de leukste vriend ever. Het is lastig om een goed plan voor hen te bedenken. De doelen die ik met hen opstel zijn gericht op het beperken van de schade, voor henzelf en voor hun omgeving. Ik weet dat ik hen waarschijnlijk nooit ergens zal kunnen plaatsen.

Ik heb regelmatig contact met Larissa en Ron. Het is met hen als koorddansen over een lijn van afstoten en nabijheid. In mijn begeleiding ben ik door hen bij meer betrokken geraakt dan mij lief was. Soms kun je als professional ook te veel horen. Mijn naam zingt rond in de daklozenopvang. Onderling vertellen zij elkaar dat wanneer je echt wat hebt, je naar mij moet gaan. Dat is mooi, maar daar zitten grenzen aan.

Bij Ron en Larissa heb ik op twee manieren met grensoverschrijding te maken gehad. Ten eerste wat betreft hun seksuele activiteiten. De details die zij mij daarover deelden gingen mij met regelmaat te ver. Ten tweede gaven zij mij regelmatig een inkijkje in hun criminele activiteiten. Als het ging over dingen die zij al gedaan hadden vond ik dat niet zo erg – die informatie was vaak toch al bij de politie bekend – maar soms bespraken zij in mijn bijzijn wat zij nog van plan waren. Daar gaf ik dan mijn grenzen aan, keurde ik hun plannen af en drukte ik hen op het hart deze dingen niet te gaan doen.

Dergelijke grensoverschrijding doet persoonlijk iets met mij. Tegelijkertijd wil ik mijn relatie met hen niet kwijt. Dat vind ik het allermoeilijkst in het werken vanuit de presentietheorie. Dat is de grootste uitdaging. Enerzijds vraag ik Larissa bewust naar haar seksualiteit en tegelijkertijd wil ik daar echt niet alles van weten. Voor mij is het de kunst om dat goed te begrenzen. Daar gebruik ik humor voor of ik probeer niet te laten merken dat ik soms schrik. Ik doe alsof ik heel veel normaal vind, maar niet alsof ik álles maar normaal vind. Daar prikken ze zo doorheen. Ze voelen meteen wat echt is en wat niet.

Op een dag heb ik het met Larissa over seks. Alweer. Voor de verandering. Ik weet van haar wisselende contacten en vraag haar of zij niet bang is om zwanger te raken. Daar moet zij inderdaad niet aan denken, ‘want ik heb een kind, dus op papier ben ik moeder, maar zo voel ik me niet en ik wil het absoluut niet zijn.’ Het ene kind dat zij heeft, bestaat voor haar gevoel niet. ‘Ik wil dat kind niet zien, ik weet dat het een jongetje is, maar ik wil er geen fuck mee te maken hebben.’

Het zoontje dat Larissa met Ron heeft gekregen is als drugsbaby geboren en woont in een pleeggezin. ‘Hij had er nooit moeten zijn. Hij heeft ons vooral veel ellende gebracht. Ron heeft wel foto’s van dat jochie op zijn telefoon staan, die heb ik weleens gezien, maar dat moet hij helemaal niet doen! Dat kind past niet in ons leven, wij kunnen daar toch niet voor zorgen. Dat is helemaal niet goed voor zo’n kind en ik wil het gewoon niet.’

Larissa heeft verschillende abortussen ondergaan. In één van onze gesprekken benoem ik dat ze waarschijnlijk een abortus zal laten doen als zij nu zwanger zou raken. Dat bevestigt ze en ze vervolgt: ‘Ja, dat ken ik, daar weet ik van alles van, daar zit ik ook niet meer op te wachten.’ Hoe vaak ze een abortus heeft ondergaan, heb ik nooit duidelijk kunnen krijgen.

Met Larissa is het onmogelijk om rustig voor een onderwerp als kinderwens, seksualiteit of anticonceptie te gaan zitten en daar eens een uur of anderhalf over in gesprek te gaan. Het is een verzameling van flarden, zinnen, opmerkingen. Dat kan op straat zijn, in de opvang of in de koffiehoek van de Appie. Vanuit die flarden krijg ik een beeld van haar en omgekeerd plant ik zaadjes. Op opmerkingen die zij in het ene gesprek totaal negeert komt zij een paar dagen later soms spontaan weer terug. Zo zegt ze op een dag ineens: ‘Zo’n abortus, dat is echt niet handig nog een keer.’

Larissa kent alleen maar rare verhalen over spiralen en de prikpil die zij een tijd in gebruik heeft gehad vindt zij ook maar gedoe. Wanneer zij een periode in detentie zit, gaat dat wel goed, maar als ze weer buiten is, zit er vaak weer een onregelmatige tijd tussen. ‘Doe maar zo’n sterilisatie, dan ben ik ervan af ook.’

Er is een half jaar van halve gesprekken, flarden van verkenningen en losse opmerkingen voorbij gegaan als Larissa mij opzoekt. Zij heeft fysieke klachten waarvoor zij naar de huisarts wil. Ik begeleid haar naar die afspraak, waarbij ik aan het einde van dat consult haar sterilisatiewens ter sprake breng. De huisarts regelt de verwijzing en geeft deze meteen op papier mee. ‘Zal ik hem in bewaring houden?’ opper ik, wat Larissa een goed idee vindt omdat zij toch altijd alles kwijtraakt.

Voor ik een afspraak bij de gynaecoloog kan plannen, ben ik Larissa kwijt. Ze heeft zichzelf laten opnemen op de detox-afdeling van de verslavingskliniek, om af te kicken. In een bevlieging en voor de zoveelste keer. Voor mijn gevoel doorkruist deze detox mijn plan, waarbij ik inmiddels weet dat je dit soort momenten juist moet grijpen, want na deze detox – die opnieuw jammerlijk mislukt – ben ik Larissa vervolgens weer een tijd kwijt.

Als ik haar later een keer kort tref, bespreek ik met haar de voorgenomen afspraak bij gynaecoloog. Naar welk ziekenhuis wil Larissa toe voor deze behandeling? Ze noemt de naam en ik maak een afspraak bij het ziekenhuis van haar voorkeur. Twee á drie weken later zit ik in de centrale hal van het ziekenhuis op haar te wachten. De tijd verstrijkt, maar Larissa laat zich niet zien. Als ik boven bij de poli uitleg dat ik de afspraak wil verzetten, krijg ik een preek aan de balie: ‘Weet je wel hoe lastig dat is als iedereen dat doet?’ Vervolgens ga ik op zoek naar Larissa. Die middag begrijp ik dat die een logische reden had waarom ze niet was komen opdagen op de afspraak, die zij niet was vergeten. Ze zit in detentie.

Bij de tweede poging voor een intake bij de gynaecoloog is Larissa er wel en ook nog eens op tijd. Tijdens het gesprek met de gynaecoloog is het voor iedereen overduidelijk dat haar wens om gesteriliseerd te worden zeer overtuigend is. Daarop wordt direct een datum voor de ingreep ingepland.

Dit verhaal speelt voordat Nu Niet Zwanger in onze stad wordt ingevoerd. Een budget via Nu Niet Zwanger bestaat dus nog niet. Een sterilisatie is niet gratis en Larissa heeft veel schulden. Zij heeft een basisverzekering, maar niks aanvullends. Als ik contact opneem met haar zorgverzekering geef ik aan dat ik mij besef dat een sterilisatie buiten haar normale vergoeding valt en vraag ik de verzekeraar een uitzondering te maken voor deze specifieke casus. Dat kan degene die ik aan de lijn heb niet beslissen, dus vraag ik naar diens leidinggevende. Na herhaaldelijk doorverbinden krijg ik uiteindelijk de baas van de baas van de baas van de baas aan de lijn, de persoon die hier vanuit zijn functie wel een besluit over kan nemen. Ik leg de situatie van Larissa uit. Het is praten tegen een muur. De vergoeding blijft uit.

Vanuit die irritatie ga ik verder zoeken. Ik klop voor Larissa aan bij een kerk. Ik heb haar verhaal kort opgeschreven; wat dit betekent voor Larissa en hoeveel leed wij door het inzetten van deze behandeling in de toekomst kunnen voorkomen. Voor Larissa en de kinderen die zij zichzelf niet wenst. Diezelfde dag krijg ik een akkoord.

En toen dacht ik: ik laat mij niet weer gebeuren dat ik weer in dat ziekenhuis op haar zit te wachten terwijl ze gevlogen is. Ik regel tegen de afspraken in twee nachten op de ziekenboeg, met als doel: dan heb ik je als ik jou nodig heb. Dan weet ik zeker dat Larissa binnen is. Ik haal haar ’s morgens op, breng haar naar het ziekenhuis en regel alles voor haar. Zo is dat ook gelukt.

Die dag in het ziekenhuis zal ik niet snel meer vergeten. Dat was Larissa alleen nooit gelukt. Ze was letterlijk aan het springen en stuiteren en maakte continu een enorme heisa. Larissa gedroeg zich nog extremer dan normaal, omdat zij natuurlijk ook hartstikke gespannen was. Er was een moment dat ik haar plotseling kwijt was en haar terugvond op de wc waar ze ik weet niet wat aan het doen was. De ingreep zelf was een bizarre situatie met Larissa als hoofdrolspeler in optima forma, waarbij zij haar meest extreme gedrag liet zien. De gynaecoloog zei daar achteraf over tegen mij blij te zijn dat ik erbij was geweest, maar zelfs nu nog op het punt te hebben gestaan om de behandeling af te breken en haar weg te sturen. Zulk grensoverschrijdend en onaangepast gedrag had Larissa vertoond.

Mijn ervaringen met Larissa vormen het fundament waarom ik Inhoudelijk Coördinator ben geworden. Nu bestaan er korte lijnen met het ziekenhuis. Nu kan ik beschikken over een budget om daar waar nodig in de kosten voor anticonceptie te voorzien. Larissa kan ik niet veranderen. De omstandigheden waar wij als professionals mee te maken hebben wel.

Het hebben van een lange adem loont, je moet je erin vastbijten. Veel kleine opmerkingen bij elkaar kunnen iemands koers daadwerkelijk verleggen. Ik zie Larissa nog regelmatig en dan roept zij over mij dat ik de vrouw ben die haar ook van binnen kent. ‘Zij heeft zelfs mijn baarmoeder gezien!’

Nina

De verloskundige die Nina bij haar derde zwangerschap begeleidt, meldt haar bij mij aan. Of ik vanuit Nu Niet Zwanger met haar in gesprek wil gaan over hoe zij haar toekomst ziet. Nina is eind twintig en woont samen met haar partner. Haar twee kinderen wonen niet meer bij haar in huis. Naar alle waarschijnlijkheid wordt dit derde kindje ook uit huis geplaatst. De verloskundige zegt mij dat Nina een sterke kinderwens heeft. Een week later ga ik op huisbezoek.

Aan de voordeur van haar huis in een nieuwbouwwijk word ik hartelijk ontvangen door een grote blonde dame. Nina heeft een joggingpak aan, draagt geen make-up, haar haren zijn wild opgestoken en zij oogt niet heel verzorgd. Mijn ogen moeten wennen aan het donker als ik de kleine woonkamer binnenstap. Of, beter gezegd: binnen manoeuvreer. De rolluiken en alle gordijnen zijn dicht. Ik schrik enigszins van haar partner, een grote imposante man die met ontbloot bovenlijf op de bank zit en sport kijkt. Ik krijg direct het gevoel dat hij het maar niks vindt dat ik langskom. Ondanks het tijdstip van elf uur in de ochtend heeft hij een fles bier in zijn hand en negeert hij mij volledig. Naast hem zit een oudere vrouw. Zijn moeder. Voor hen op tafel staan overvolle asbakken. Het geluid van de televisie staat hard.

Nina gaat naast haar schoonmoeder op de bank zitten en ik schuif een stoel bij. Er staat een enorme vogelkooi in de kamer en er is een diversiteit aan dieren in huis. Mijn aandacht voor haar dieren breekt het ijs. Ik stel me uitdrukkelijk voor en vraag hen wat zij van mijn komst vinden. Haar partner blijft stoïcijns naar de televisie kijken. Het is mij duidelijk dat ik hem niet te veel bij dit gesprek moet betrekken.

Nina steekt direct openhartig van wal. Ze maakt meteen contact, is heel druk en praat makkelijk over zichzelf en haar kwetsbaarheden. Nina heeft geen baan, is borderline gediagnostiseerd, neemt medicatie en gebruikt dagelijks jointjes en alcohol. Haar partner werkt niet. Voor hem wordt dit zijn vijfde kind. Hij heeft kinderen uit een eerdere relatie en zijn kinderen zijn allemaal uit huis geplaatst. Hij heeft een alcohol- en drugsprobleem. Ze vertelt het alsof haar vriend en schoonmoeder niet naast haar op de bank zitten.

De verloskundige heeft Nina verteld wat ik doe. ‘Ik weet wel wat je komt doen, want jij kunt mij misschien helpen’, zegt Nina en dan rollen de tranen over haar gezicht. Ze heeft veel verdriet van haar twee kinderen die uit huis zijn geplaatst en ze is bang dat dit nu met de derde ook zo zal gaan. ‘Dat hebben ze eigenlijk al gezegd.’ Ik luister naar wat ze mij vertelt. Hoe vaak ze haar kinderen mag zien en hoe dat voor haar is. Ze ziet haar kinderen iedere twee weken onder toezicht. Dat vindt ze haast ondraaglijk. Ze is ook niet blij met het pleeggezin waarin de kinderen verblijven. Nina vindt het gezin afstandelijk en de kinderen zien er volgens haar niet verzorgd uit. Ze zou er alles voor over hebben om hen weer thuis te krijgen.

Nina heeft veel stress en is doodsbang. Deze zwangerschap was wel gewenst, in de hoop het kindje te mogen houden. Misschien wel tegen beter weten in geeft ze toe. Ze huilt en weet niet meer wat te doen. Nina wil dolgraag dit kindje zelf opvoeden. Zij is heel bang dat zij daar geen invloed op zal hebben. Als ik vraag wat het voor haar betekent om ook dit kindje af te moeten staan, reageert ze emotioneel. Ze weet werkelijk niet of ze dat nog eens aankan.

Nina is heel duidelijk over haar kinderwens. Zij wil het liefst haar kinderen weer thuis hebben. Zij wil zelf voor hen kunnen zorgen en laten zien dat zij dat kan. Ze wil niet steeds opnieuw zwanger raken. ‘Ik begrijp echt wel dat de situatie op dit moment niet ideaal is om kinderen op te voeden.’ Nina heeft het inzicht dat haar verslavingsgedrag, haar depressiviteit en het feit dat ze zomaar kan flippen en agressief kan worden gekoppeld aan het opvoeden van haar kinderen een probleem is. Dat neemt alleen niet weg dat zij in haar hart ook veel liefde voor haar kinderen voelt en dat haar dat enorm veel pijn doet. Haar verdriet verdooft Nina door dagelijks alcohol en drugs te gebruiken. ‘Hoe moet ik er anders mee omgaan? Anders kom ik mijn bed niet meer uit en heeft het leven helemaal geen zin meer.’ Naast haar op de bank reageert niemand. Als ik naar huis rijd, word ik overvallen door de enorme eenzaamheid die Nina moet voelen …

Tijdens een volgend huisbezoek bespreek ik met Nina haar grootste wens, wat wil ze echt? ‘Ik wil mijn kinderen terug. Ik wil gewoon mijn eigen kinderen terug. Ik ben een moeder van drie kinderen.’ Zonder omwegen vraag ik haar: ‘Dus het is niet zo dat jij net zo lang door wil gaan tot je er één mag houden?’ ‘Nee’, zegt ze, ‘absoluut niet, want dat heeft ook helemaal geen zin. Ik ben nu inmiddels wel zo ver dat ik begrijp dat dat helemaal niet kan.’ Daarom moet ik haar helpen. Nina heeft helemaal geen kinderwens meer na deze zwangerschap. Zij wil haar éigen kinderen bij zich houden. Dat had zij nog nooit met iemand op deze manier besproken.

Nina ontroert me. Zij is zo makkelijk in contact en geeft zich volledig aan mij bloot en uit haar omgeving krijgt zij geen enkele affectieve reactie. Haar partner houdt zich opnieuw totaal afzijdig tijdens ons gesprek, terwijl haar schoonmoeder apathisch bier drinkt en op niemand in de kamer reageert.

Nina vertelt dat ze eerder heeft aangegeven gesteriliseerd te willen worden op basis van haar medicatie- en drugsgebruik, maar dat haar gynaecoloog daar geen gehoor aan had willen geven vanwege haar leeftijd. Misschien kwam ze nog wel iemand tegen als haar leven stabieler was. Ze had het gevoel dat er nooit echt naar haar was geluisterd. Ik zeg haar dat wanneer een sterilisatie haar wens is, ik met haar zal kijken wat ik daarvoor kan regelen. Nina kijkt mij aan waarbij het lijkt alsof ze voor het eerst ziet dat er iemand is die iets voor háár wil doen. ‘Als ik gesteriliseerd ben, kan dit mij allemaal niet meer overkomen. Dan kan ik werken aan wat ik nu heb.’

De huisarts erkent en ondersteunt de doorverwijzing met de sterilisatievraag en Nina gaat zelf naar het ziekenhuis. Samen bespreken we wat zij kan verwachten tijdens de afspraak en Nina heeft er vertrouwen in dat ze dit zelf kan regelen. Op de poli treft ze een nog jonge gynaecoloog die opnieuw over haar verzoek twijfelt vanwege haar leeftijd. De gynaecoloog wil dit met een collega bespreken en hoewel Nina goede moed heeft, krijgt ze later een telefoontje dat haar verzoek is afgewezen. De geschiedenis herhaalt zich. Als Nina mij met dit bericht opbelt is het verschrikkelijk om haar aan te horen. Door haar tranen heen komt zij nauwelijks uit haar woorden. ‘Godverdomme! Het is weer niet gelukt! Wat moet ik dan?!’ Weer was zij niet gehoord. Daarop leg ik contact met een andere gynaecoloog uit hetzelfde ziekenhuis die haar verzoek in het kwetsbare zwangeren-overleg zal bespreken. Een toezegging volgt. Nina is heel, heel erg blij. Ze is echt opgelucht. Alsof ze een cadeau heeft gekregen. Als ze nu via een keizersnede moet bevallen, zal de sterilisatie direct worden gerealiseerd.

Nina bevalt op natuurlijke wijze van haar derde kind. De zorg voor de baby start thuis onder toezicht van specialistische thuiszorg. Een aantal weken later belt een gynaecoloog mij op naar aanleiding van de sterilisatiewens van Nina. ‘Ik begrijp dit verzoek niet zo goed, er is na de bevalling een Implanon geplaatst, waarom dan nu nog een sterilisatieverzoek?’ Ik antwoord dat dat de wens van Nina is. Dat zij dat zelf heel, heel erg graag wil. Daarom. En ik vertel de gynaecoloog haar verhaal.

Amy

Vanmorgen belt Amy mij al vroeg op. Alsof ze de loterij heeft gewonnen, zo blij vertelt zij mij dat de poli haar net heeft gebeld over de uitslag van haar zwangerschapstest. Negatief! Ze is niet zwanger! Gisteren waren we samen bij de gynaecoloog voor de plaatsing van een koperspiraal, maar omdat Amy en Sjoerd sinds de vorige afspraak nog seks hadden gehad, wilde de gynaecoloog eerst bloedprikken om een zwangerschap uit te sluiten. Gisteren was Amy ontroostbaar, helemaal van slag. Vandaag is zij weer als een kind zo blij.

Amy lijkt een vrolijk meisje, maar is feitelijk een vrouw van bijna dertig jaar. Zij heeft een licht verstandelijke beperking en last van zware epileptische aanvallen. Ze heeft een relatie met Sjoerd. Hij heeft twee kinderen uit een vorige relatie. Beide kinderen zijn uit huis geplaatst. Samen hebben Amy en Sjoerd een dochtertje van dertien maanden en een baby’tje van enkele weken. Zij krijgen ambulante begeleiding en het wijkteam is betrokken. Nadat Amy is bevallen, heeft de verloskundige haar bij mij aangemeld. Ik ken Amy en Sjoerd nog uit mijn vorige baan.

Amy praat mij bij. Het contact met haar ouders is inmiddels verbroken vanwege haar relatie met Sjoerd. Dat vindt ze heel moeilijk. Haar twee ongeplande zwangerschappen in korte tijd hebben veel impact gehad. Zowel lichamelijk – in combinatie met haar epilepsie – als psychisch. Financieel hebben zij het zwaar. De situatie maakt haar erg emotioneel.

Uit zichzelf gaf Amy aan dat zij geen kinderen meer wil. Dat ze dat écht niet nog een keer wil meemaken. Vanwege haar medicatie tegen epilepsie kan zij niet alle anticonceptiemiddelen gebruiken. Alleen een spiraal en sterilisatie zijn opties. Na een aantal gesprekken koos Amy zelf voor een sterilisatie, maar de gynaecoloog vond haar daar nog te jong voor. Dat was ons eerste gezamenlijke bezoek aan de poli.

Na die afspraak nam Amy vaak contact met mij op om vragen te stellen. Tijdens een huisbezoek bracht ik materiaal mee om haar en Sjoerd duidelijk uit te leggen hoe een spiraal eruitziet en hoe hij geplaatst wordt. Ik vroeg Sjoerd naar zijn kinderwens en wat hij vond van de mogelijkheid om zich te laten steriliseren. Daar wilde Sjoerd niets van weten. Hij gaf aan in de toekomst mogelijk nog wel kinderen te willen.

De tweede keer dat we naar de poli gingen, was het voor de plaatsing van het koperspiraal, maar acht weken na de bevalling was de baarmoeder van Amy nog iets te week om dat te kunnen plaatsen. Amy kon drie weken later terugkomen en de gynaecoloog adviseerde haar in de tussentijd geen seks te hebben. Tijdens het polibezoek gisteren bleek dat zij en Sjoerd wel gemeenschap hadden gehad.

Onderweg naar huis was Amy vooral geschrokken van de mogelijkheid dat ze misschien wéér zwanger is. Dat wil ze echt niet. Ze vindt het moeilijk om ‘nee’ te zeggen tegen Sjoerd en durfde hem niet te vertellen dat het plaatsen niet is gelukt. Ze vroeg of ik het hem wilde uitleggen en na mijn uitleg zei Sjoerd dat hij het allemaal maar belachelijk en overdreven vond. ‘Ze hadden die spiraal gewoon moeten zetten.’

En zo rijd ik vandaag weer naar de kleine hoekwoning van Amy en Sjoerd. Als ik de straat in rijd, zie ik haar al buiten staan. Ze heeft een kinderlijke verschijning. Haar tengere lijf is gehuld in een spijkerbroek en een wijde longsleeve. Als je haar ziet, schat je haar hooguit vijftien, zestien jaar oud. Ze draagt haar haren steevast in een staart, loopt op Nikes en staat altijd toevallig nét buiten.

Het plaatsen van het koperspiraal kan vandaag doorgaan en verloopt prima, maar Amy heeft direct veel pijn en het lijkt wel of ze een epileptische aanval krijgt. Ik merk dat de gynaecoloog haast heeft en verder moet, maar Amy kan amper van haar stoel afkomen. In een andere kamer ga ik naast haar zitten, ze krijgt een sterke pijnstiller en wat later ga ik op zoek naar wat te eten, maar er is nog geen Dextro Energy op de afdeling te vinden. De verpleegkundige begrijpt de situatie goed en haalt zakjes suiker en ranja voor Amy. Ik praat met Amy over haar kinderen en langzaam maar zeker komt zij weer tot rust.

In de week die volgt belt Amy mij vaak op. Ze heeft erg veel pijn en veel bloedverlies waardoor zij ook weer veel epileptische aanvallen heeft gehad. Aan het einde van de week zit ze er helemaal doorheen en heeft ze in overleg met de gynaecoloog het spiraaltje laten verwijderen. Amy is er helemaal klaar mee en wil even helemaal niets meer. Ik spreek met haar af dat ze wat rust neemt en alles even laat bezinken.

Als ik Amy na het weekend opbel, vraagt zij mij om vandaag nog langs te komen. Eigenlijk heb ik donderdag pas tijd, maar Amy wil per se vandaag bespreken hoe het nu verder moet. Tijdens mijn huisbezoek is Amy weer opgeknapt. Eigenlijk wil zij geen anticonceptie, maar ze wil ook absoluut geen kind meer. De mogelijkheid van een sterilisatie komt weer ter sprake, waarop Sjoerd zegt dat hij heeft besloten dat hij nog één kind wil en zich dan laat steriliseren. Amy wil liever helemaal geen kinderen meer, maar is erg gevoelig voor de mening van Sjoerd. Ik bespreek nog eens alle voor- en nadelen van een spiraal met Amy en ook duidelijk dat zij degene is die de keuze maakt. Alleen zij beslist of ze dit wel of niet wil. Twee weken later besluit Amy nog een keer een spiraal te willen proberen. Dit keer een hormoonspiraal.

Een week later begint Amy’s menstruatie. Ik neem meteen contact op met de poli, maar haar vaste gynaecoloog is deze week niet aanwezig. Onder voorbehoud maak ik een afspraak bij een andere gynaecoloog, maar dat ziet Amy als verwacht niet zitten. Zij wil alleen door haar vaste gynaecoloog geholpen worden en besluit een maand te wachten. Daarop cancel ik de afspraak. Een uur later belt Amy mij opnieuw. Of het toch bij die andere gynaecoloog kan? We kunnen morgen terecht. Ze vraagt of ik weer meega. Natuurlijk doe ik dat.

En weer krijgt Amy tegenslag. De gynaecoloog twijfelt over de hoeveelheid menstruatie en wil honderd procent zeker zijn dat Amy niet zwanger is. Haar menstruatie is te weinig om dit te beoordelen en de gynaecoloog wil opnieuw een zwangerschapstest. Amy is in tranen, blijft huilen en is niet te kalmeren. Ze voelt een epileptische aanval aankomen en wordt op een kamer apart gelegd terwijl ik bij haar blijf. Na een half uur is het grootste verdriet voorbij. Amy kan direct de zwangerschapstest doen en krijgt over een half uur de uitslag. We zitten samen beneden wat te drinken en zij is als een kind zo blij met haar warme chocomel met slagroom.

Een half uur later blijkt de zwangerschapstest negatief. Het plaatsen gaat heel goed, maar als de gynaecoloog daarna met de echo controleert of de spiraal goed zit is dit niet het geval. Er wordt een andere gynaecoloog bijgehaald en besloten het opnieuw te proberen. Eén gynaecoloog plaatst en de ander kijkt met de echo. Het plaatsen gaat goed, maar tijdens het controleren blijkt de spiraal opnieuw te hoog en in een hoek te zitten.

Dit is de druppel voor Amy. Ze huilt, schreeuwt en wordt heel boos. De gynaecoloog probeert Amy uit te leggen wat er aan de hand is, maar Amy wil er niets van weten. Ze wil naar huis! Volgens de gynaecoloog is de enige optie nog om de spiraal op de OK met een camera te plaatsen, maar Amy hoort het allemaal niet meer, ze is heel verdrietig, boos en wil het niet. Ze wil het niet eens horen. Dit kan zij nu niet verwerken, dit is te veel. Ik weet ook hoe sterk Amy’s wens is om niet meer zwanger te willen raken en spreek af dat de poli de afspraak voor morgen inplant. In de ochtend zal ik met Amy overleggen en de poli laten weten of zij wel of niet komt. In de auto naar huis kan Amy alleen maar huilen.

De volgende ochtend stuurt Amy mij voor ik wakker ben al een appje: Ok. Ik doe het. Kom me maar halen. Als ze naar de OK gaat, mag ik ondanks alle coronamaatregelen mee om haar hand vast te houden en haar te steunen. Ze is zenuwachtig en speelt een spelletje met de assistent. Ze noemt de voornamen en doopnamen van haar kinderen die de assistent moet onthouden. De spiraal wordt geplaatst, tijdens het controleren blijkt deze weer te hoog in de hoek te zitten, maar met behulp van de camera kan deze nu goed worden gelegd. Het is gelukt! Amy heeft opnieuw tranen in haar ogen, maar nu van blijdschap.

Op de OK laat Amy iedereen trots de foto’s van haar kinderen zien. Na afloop is ze wat flauwtjes en geef ik haar een zakje chocola. Ze heeft helemaal geen pijn. De gynaecoloog zegt dat de koperspiraal, waar Amy eerder zoveel last van heeft gehad, waarschijnlijk ook fout heeft gezeten en dat zij daarom zoveel pijn heeft gehad.

Amy loopt lachend het ziekenhuis uit. Ik roem haar doorzettingsvermogen en zeg hoe trots ik op haar ben. Amy straalt. De weken nadien houden we veel contact. Amy heeft geen pijn gekregen en geen bloedverlies gehad. Ze herhaalt vaak mijn woorden: ‘Anderen zouden allang zijn afgehaakt, hè? Ik ben echt een bikkel!’ Ze is blij dat het spiraal erin zit en dat zij nu niet zwanger kan raken. Zelfs Sjoerd zegt nog tegen mij: ‘Bedankt hè.’

Enkele weken later krijg ik een appje van Amy: Is er overal zo’n Nu Niet Zwanger programma? Voor een vriendinnetje…